4 Mart 2008 Salı

İran’da Azerbaycanlılara Yönelik İnsan Hakları İhlalleri

90’lı yıllarından bu yana İran’da Azerbaycanlı kültürel aktivistler ve insan hakları savunucularına 80 yıldan beri süregelen sistematik baskı gün geçtikçe artmaktadır. Bu baskı sonucu olarak birçok aktivist gözaltına alınmaktadır. Birçok yerel dergi, dernek, STK, ve öğrenci toplulukları kapatılmıştır. Yukarıda belirtilen isimler dışında tutuklanıp ve bırakılan başka aktivisler daha var.

Coğrafi olarak Güney Azerbaycan, İran’ın kuzeybatısından merkezine doğru uzanan bölgedir. Bu bölge Doğu ve Batı Azerbaycan, Erdebil, Zencan, Gazvin illerini tamamen, Hemedan ve Merkezi illerini kısmen içermektedir. Bu bölge İran’ın Avrupa’ya açılan kapısı olduğu için stratejik önem taşımaktadır. İran Azerbaycanlıları, İran nüfusunun %24-30’unu[1] oluşturmaktadırlar.

Güney Azerbaycan’da siyasi örgütlenme 20. yüzyılın başlarından itibaren Rusya ve Avrupa’dan etkilenerek başladı ve 1906’da Tebriz’de Sattar Han ayaklanması ile doruğa ulaştı. Daha sonra 1920’de Şeyh Muhammed Hiyabani’nin liderliğindeki Azerbaycan Demokrat Partisi, 6 Ay süren Tebriz merkezli Azadistan hükümetini kurdu. 1945 yılında Azerbaycan Demokrat Fırkasının lideri olan Seyit Cafer Pişeveri, Azerbaycan Milli Hükümeti’ni kurarak merkezden özerkliğini ilan etti. Bu iki bağımsızlık hareketi, merkezi hükümet tarafından kanlı biçimde bastırıldı[2].

1926’ya kadar Kaçar hanedanı yönetimi altında olan Güney Azerbaycan göreceli özerkliğe sahipti. Azerbaycan eyaleti sahip olduğu bu konum nedeniyle, özellikle ticaret, kültür ve anadili kullanımında özgürdü. Rıza Han’ın 1926’da yönetimi ele geçirmesi ve Pehlevi hanedanlığını kurmasıyla, Güney Azerbaycan’ın bölgesel ekonomik, anadil kullanımı ve kültürel anlamdaki özgürlüğü sona erdi. Rıza Han’ın sert merkezileştirme politikaları nedeniyle, özerk Azerbaycan bölgesi birçok bağımlı ‘ostan’ yada illere bölündü[3].

Pehlevi hanedanlığı İran’ı yarım yüzyıldan fazla yönetti. Bu dönem boyunca, Farsça konuşan (tek dilli) tek bir millet yaratabilmek için merkezi otorite zor kullanarak asimilasyon politikası izlendi. Bu siyaset İran’ın Fars olmayan diğer etnik gruplarına kendi kimliklerini öne çıkarma şansı tanımamakta idi. Bunun sonucu olarak, Azerbaycan Türkçe’sinde gazete, dergi ve kitap yayınlanması yasaklandı, Azerbaycanlılara, Azerbaycan Türkçe’sinde eğitim ve öğretim hakkı tanınmadı. 1979 yılında Pehlevi yönetimi devrildi ve daha sonrasında İran İslam Cumhuriyeti kuruldu. Devrimin getirdiği değişim havası ile birlikte birçok etnik oluşumlar ortaya çıktı ve istekler belirdi[4].

İran İslam Cumhuriyeti anayasasına göre İran çok etnikli bir ülke olarak tanımlanmıştır. Anayasanın 19. maddesi[5] İran’da yaşayan etnik gruplara eşit hak tanımakta ve hiç bir gruba ayrıcalık / imtiyaz tanımamaktadır. Ayrıca anayasanın 15. maddesi[6] İran’ın resmi dilinin Farsça olduğunu ve bu dilin yanında yerel ve etnik dillerin basın ve toplu iletişim araçlarında kullanılabilir olduğunu ve ayrıca okullarda okutulabileceğini belirtmiştir[7]. Anayasadaki bu maddelere rağmen İran İslam Cumhuriyeti etnik gruplara karşı devrimden önceki asimilasyon siyasetini sürdürdü ve Fars olmayan diğer etnik grupların siyasal, medeni, ekonomik, kültürel ve özellikle anadili kullanma isteklerini geri çevirdi ve bu istekleri gündeme getiren topluluk veya kişilere karşı şiddet politikası uyguladı. Ayrıca anayasa madde 15’in 2. cümlesinin uygulanması için bugüne kadar, yasama anlamında hiçbir girişimde bulunulmamış ve söz konusu maddenin uygulanması için toplanan onlarca imza tomarına ve binlerce imzaya karşılık hiçbir resmi makam tarafından herhangi bir cevap verilmemiştir; üstelik anayasanın bu maddesinin uygulanmasını talep eden topluluklar veya kişiler “bölücü” ve “casus” gibi suçlamalarla karşı karşıya kalarak “ülke güvenliğine” veya “genel düzene” karşı suçtan dolayı yargılanmaktadırlar.

Nitekim 1990’dan sonra Azerbaycanlılar (İran Azerbaycanlıları), anayasal ve İran’ın taraf olduğu medeni ve siyasal, ekonomik, sosyal ve kültürel Haklar Sözleşmelerinde geçen haklarını talep etmek için toplumsal bir hareket başlattılar. Bu hareket daha sonra Azerbaycan Milli Hareketi adlandırıldı ve Azerbaycanlıların kültürel haklarını talep ederek Azerbaycan Türkçe’sinin okullarda öğretilmesi isteğinde bulundular. Hareket 1996 yılında İran meclis seçimlerinde doruk noktasına ulaştı. Azerbaycanlıların anayasal haklarının talebini ortaya atan Doğu Azerbaycan il merkezi Tebriz millet vekili adayının seçimlerde birinci turu geçmesine rağmen ikinci tura katılması engelledi. Bu olaylardan sonra Azerbaycanlılar milletvekili adaylarına destek olarak Tebriz’de gösterileriler düzenlediler. Bu protestolar sonucunda birçok insan gözaltına alındı ve olaylar istihbarat, polis ve yarı milis gücü olan Besiciler tarafından şiddet kullanılarak bastırıldı.

1997 yılında refomcuların iktidara gelmeleri ile beraber, az da olsa İran’da siyasi olarak özgürlükler verildi. Azerbaycanlılar bu 8 yıllık dönemi değerlendirip, kültürel faaliyetlerini arttırdılar. Ama reformcuların “İran bütün İranlılar için” ve buna benzer verdikleri sözlere rağmen, etnik grupların hakları doğrultusunda çok adım atılmadı.

“Herkes için adalet” sloganıyla cumhurbaşkanlığı seçimlerini kazanan Mahmut Ahmedinejad döneminde 12 Mayıs 2006 tarihinde İran Haber Ajansına bağlı olan İran gazetesinin “çocuk” ekinde Azerbaycan Türklerini aşağılayan bir karikatür yayınladı. Bunun üzerine Azerbaycanlılar karikatüre karşı protestolar gerçekleştirdiler[8].

22 Mayıs 2006 tarihinde Tebriz halkı, “anayasal” bir hak[9] olan gösteri haklarını kullanarak söz konusu karikatür ve İran Gazetesi aleyhine protesto gösterisi düzenlediler. Tebriz protestoları ve diğer Azeri şehirlerde düzenlenen protesto gösterileri sert bir şekilde bastırıldı ve Azerbaycan bölgesinde adı konulmayan sıkı yönetim uygulamalarına başlandı. Polis ve devlete bağlı milis güçler, şiddet kullanarak ondört kişiyi öldürdüler, yüzlerce kişi yaralandı ve bir çok kişi tutuklandı. Tebriz protestolarının ardından Erdebil, Urmiye, Negedeh(sulduz), Hoy, Zencan ve Miyana kentlerinde yapılan protestolarda da benzer manzaralar yaşandı[10]. Devlet organları tarafından açıklanan resmi haberlere göre Negedeh şehrinde 4 kişi protestolar sırasında öldürüldü[11].

Bu olaylar sırasında öldürülen, yaralanan, işkence edilen ve hapse mahkum edilen kişilerin adları aşağıda sıralanmıştır[12].

Ölenler

Negede: Tevhid Azerun, Himmet Esmzade, Hüseyin Fethipur, Asker Giyami[13],
Urmiye: Ferzad Esetpur, Eyvaz Seyyahi,
Meşkinşehr: Celil Abedi,

Tutuklananlar

Tebriz:
22 Mayıs tarihinde Tebriz’de gerçekleşen protestoda yüzlerce kişi tutuklandı ve 1.5 ay hapiste kaldıktan sonra tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakıldılar,

Zencan: 24 Mayıs tarihinde Zencan’da bir çok kişi gözaltına alınıp daha sonra tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmıştır. Azerbaycan Siyasi Mahpuslar Komitesi’nin kurucusu ve insan hakları savunucusu olan Rıza Abbasi[14] tutuklanmış ve 11 ay hapis yattıktan sonra serbest bırakılmıştır,

Erdebil:27 Mayıs tarihinde Erdebil’de gerçekleşen protesto gösterisinde birçok kişi tutuklanmış ve işkenceye maruz kalmıştır. Yaklaşık bir senedir Erdebil cezaevinde bulunan Abbas Lisani bu tutuklulardan biridir ki, çeşitli düşünce suçlusu olarak halen Eher hapishanesindedir,

Negede: Ali Celili, Ali Rezai, Gulam Babavend, Mehdi Nuri.

Yaralananlar

Tebriz: Vahid Daverpenah. Genç protestocu gösteri sırasında yaralanarak iki gözünü kaybetmiştir,

Negede: Hüseyin Sanati, Mehdi Azizi, Behreng Dağestani, Hüseyin Piralgöz, Şerham Nevruzi, Ali İbrahimi.

Mayıs 2006 karikatür krizinden sonra Azerbaycanlıların yaşadıkları bölgelerde her hangi bir itiraz şiddetle bastırılıp ve büyük ölçüde tutuklamalar gerçekleştirilmektedir. Ayrıca her yıl 21 Şubat Dünya Anadili Günü[15], Babek Kalesi[16], 12 Aralık Milli Hükümetin[17] kurulması yıl dönümü ve benzeri etkinliklerden önce, etkinliklere katılacak olan kişilere göz dağı vermek için hareketin önde giden kişilerine karşı geniş çapta tutuklamalar başlatılıyor[18]. Esassız suçlamalara maruz kalıp çeşitli cezalara çarptırılan Azerbaycanlı aktivistlerin listesini değişik yerel ve uluslar arası kaynaklara dayanarak aşağıda dikkatinize sunuyoruz.

Hapis Cezasına Çarptırılanlar:

1. Abbas Lisani (Leysanlı)
Abbas Lisani ilk kez 3 Haziran 2006 tarihinde tutuklanmıştır; Fakat 7 Haziran’a kadar ailesine Lisani’nin nerede tutulduğu hakkında bilgi verilmemişti. 26 gün sonra yani 29 Haziran 2006 tarihinde ailesi ile görüşmesine izin verilmiştir.

Gözaltında iken, Abbas Lisani Ararlık 2006 tarihinde Erdebil şehri savcısına mektup yazarak dosyasının mahkemeye gönderilmesini ve yargılama işlemlerinin başlatılmasını talep etmiştir; aksi takdirde açlık grevine başlayacağını söylemiştir. Fakat Lisani’nin bu istemi dikkate alınmamış ve bu duruma itiraz eden Lisani 16 Ocak 2007 tarihinde siyasi suçlularının bulunmadığı ve uyuşturucu bağımlılarının tutulduğu koğuşa gönderilmiştir. Bu uygulamaya itiraz eden Lisani açlık grevine başlamıştır. Lisani 58 günlük grev süresince hücrede tutulmuştur. Lisani, ailesinin ve arkadaşlarının ricası üzerine açlık grevine son vermiştir[19]. Bunun sonucunda Lisani aşırı biçimde zayıflamıştı ve hatta konuşmada zorluk çekmekte imiş. Fakat Lisani için sağlık hizmetleri verilmemiştir[20].

27 Eylül 2006 tarihinde Abbas Lisani, karikatür krizi gösterilerine katıldığı için 10 ay hapis ve 50 kırbaç cezasına çarptırılmıştır. Mahkeme kararına itiraz eden Lisani’nin cezası, önce 10 aydan 12 aya daha sonra da 18 ay hapis cezasına çıkarılmıştır ve 50 kırbaç cezası aynen kalmıştır.

İşkence edildiği için, Lisani’nin mide, böbrek ve kaburgaları zarar görmüştür. 28 Ocak 2007’de Lisani’nin öldüğü söylenmiştir. Bunun üzerine annesine, Lisani ile konuşmasına izin verilmiştir. Bir gün öncesinde Lisani’nin dosyası hakkında Tebriz milletvekili hapishane yetkililerine bir mektup yazarak Lisani’nin dosyasının Tahran’a aktarılmasını istemiştir.

Abbas Lisani daha önce de aşağıda adı geçen etkinliklere katıldığı için tutuklanmıştı;

- Ağustos 2005; Meşrutiyet günü kutlamaları törenine katılma,
- 2005; Babek Kalesi etkinliklerine katılma,
- 2004; Ser Çeşme Camii protestolarına katılma.

Lisani bu faaliyetlerinden dolayı bir yıl hapis, 5 milyon Tümen (yaklaşık 6000 dolar) para cezasına çarptırılmış ve hücrede gözaltında bulundurulmuştur. Ayrıca Ser Çeşme Camii protestoları sırasında şiddete maruz kalan Lisani’nin burnu ve kaburgası kırılmıştır. Fakat davaya bakan hakim Lisani’nin tıbbı destek almasına izin vermemiştir. Bunların yanı sıra Lisani çeşitli suçlamalardan dolayı da birkaç kez gözaltına alınmıştır. Öte yandan Lisani’nin işlettiği kasap dükkanı emniyet görevlileri tarafından kapatılmış ve evi kameralarla takip altında imiş. Abbas Lisani “düzen aleyhine propaganda” suçundan yargılanmaktadır[21].

2. Hadi Hamidi Şafig
Urmiye Azad Üniversite’si Mimarlık Bölümü öğrencisi olan Hadi Hamidi Şefig, 23 Mayıs 2006 tarihinde Urmiye şehrinde karikatür aleyhine düzenlenen gösterilerde gözaltına alınmıştır. 27 gün gözaltında tutulduktan sonra teminat karşılığı serbest bırakılmıştır. Daha sonra mahkemeye çıkarılmış ve bir yıllık hapis cezasına çarptırılmıştır. Şafig’in bu cezası ertelenmiştir[22].

Daha sonra Şefig 11 Aralık 2006 tarihinde Urmiye’de, Milli Hükümet’in kuruluş yıl dönümü törenlerinde tutuklanmıştır. Şefig Urmiye kentinin İstihbarat Dairsinde gözaltında iken sorgula sırasında maruz kaldığı işkencede iki parmağı kırılmıştır[23]. Yasal olmayan gösterilere katıldığı için 2 bin dolar para cezasına, Güney Azerbaycan İstiklal Partisi’ne üye olmaktan ve bölücülük- Pantürkistlik suçlamalarından dolayı 10 ay hapse mahkum edilmiştir. Ayrıca, Şefig’ın üniversiteyi bitirmesine 12 kredi kala, üniversiteden atılmıştır.

3. Mehdi Nuri (Elman)
Negede Azad Üniversitesi İnşaat Mühendisliği öğrencisi olan Nuri Mayıs 2007’de Azerbaycanlıları aşağılayan karikatüre karşı düzenlenen gösterilerde gözaltına alınmıştır. 80 gün belirsiz bir şekilde gözaltında tutulduktan sonra 10 Eylül 2007 tarihinde teminat karşılığında serbest bırakılmıştır. Daha sonra Urmiye şehrinin İslami Devrim Mahkemesi 3. şubesi tarafından, GAMOH’a üye olmaktan ve ülke güvenliğine karşı suçlaması ile 2 yıl hapse ve 3 yıl Batı Azerbaycan, Doğu Azerbaycan, Erdebil ve Zencan illerinde ikametten men cezasına çarptırılmıştır[24].

Nuri’nin üniversitedeki eğitimini dondurma talebi kabul edilmemiş ve üniversiteden atılma ihtimali yüksektir. Yaklaşık 4 ay önce Urmiye Hapishanesinden, Tebriz Hapishanesine götürülmüş, ancak halen ailesi ile görüşmesine izin verilmemiştir.

4. Hamid Arğış( Rüstemi)
Azerbaycanlı şair, yazar ve gazeteci, Hoy şehrinin İslami Devrim Mahkemesi tarafından bir yıl hapse, iki yıl Bicar kentine sürgüne mahkum edilmiştir ve 3 sene yazılarına yayın yasağı getirilmiştir. Hemid Arğış, “Ve Senin Hikayelerim”, “ Karlı Erk” ve “ Hikayeler Topluluğu” gibi kitapların yazarıdır.

Rüstemi, 21 Şubat 2006 tarihinde Dünya Ana Dili Günü münasebeti ile düzenlenen gösterilerde Hoy kenti güvenlik güçleri tarafından tutuklanmıştır. Söz konusu tutuklamadan sonra yazarın evi ve işyeri güvenlik güçleri tarafından aranmış, bilgisayar, özel kitaplar ve el yazmalarına el konulmuştur[25].

Azeri ünlü yazar, Omid-i Zencan, Peyk-i Azer, Nevid-i Azerbaycan, Şems-i Tebriz, Yeşil Yol ve Yaprak dergilerinde bir çok şiir, öykü ve makale yayınlamıştır. Ayrıca yazar Azerbaycan hikaye edebiyatı üzerinde faaliyet gösteren “Arğış” adında bir internet sitesinin yöneticisidir (http://www.arghish.com/). Rustemi cezası infaz edilmemiştir ve mahkeme tebliğini beklemektedir.

5. Abdülaziz Azimi Kadim
Azerbaycanlı aktivist, din adamı Hüccet Ül-İslam Abdülaziz Azimi Kadim, Kum kenti Din Adamları Özel Mahkemesi 2. şubesi tarafından 1 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır. Hüküm 3 Şubat 2006 tarihinde mahkemeye çağrılarak kendisine tefhim edilmiştir (yüzüne karşı okunmuştur).

Verilen hükümde şu ifadeler yer almaktadır:
“Dosyanın içeriğinden, daha önce Din Adamları Özel Mahkemeleri 5. şubesinin 30 Mart 2005 tarihinde verdiği hükümle, adı geçen şahsın 10 yıl süreyle din adamı görevi yapmaktan men edildiği ve 10 yıllık süre dolduktan sonra, ancak hükmü infaz eden savcının isteği ve Din Adamları Özel Mahkemesi’nin onayı ile tekrar din adamı görevi yapabileceği öngörülmüştür. Azimi Kadim’in itirazı üzerine 20 Şubat 2006 tarihinde temyiz mahkemesine gönderilen hüküm aynen onaylanmış ve kesinleşmiştir. Azimi Kadim verilen hükme uymayarak din adamı görevini sürdürmeye devam etmiştir. Bunun üzerine Din Adamları Özel Mahkemesi, verilen karara uymayan Azimi Kadimi yeniden yargılayarak 91 gün hapis cezasına çarptırmıştır. Azimi Kadim 20 Şubat 2007 tarihinde verilen hükme rağmen din adamlarına ait görev elbisesini giymiş durumda Kum şehri savcılığına müracaat etmiş ve yargılama sırasında da mahkeme kararına uymadığını dile getirerek karara uymamakta direnmişti.”

Din Adamları Özel Mahkemeleri Hüccet Ül-İslam Abdülaziz Azimi Kadim’i suçlu bularak Din Adamları Özel Mahkemeleri Yönetmeliğinin 43. ve İslami Ceza Kanunu’nun 48. maddelerine dayanarak 1 yıl hapis cezasına çarptırmıştır.

Hüccet Ül-İslam Abdülaziz Azimi Kadim geçen yıllarda defalarca tutuklanmış ve hapse atılmıştır. 5 Ağustos 2005 tarihinde Tebriz’de yapılan Meşrutiyet Devrimi yıl dönümü töreninde tutuklanmış ve 3 ay gözaltında tutulduktan sonra teminat karşılığı şartlı olarak Salı verilmiştir. Azimi Kadim Tebriz Din Adamları Özel Mahkemesi’nde yargılandıktan sonra bir yıl hapis, Azerbaycan bölgesi dışında geçirilmek üzere 5 yıl sürgün ve “din adamları haysiyetine hakaret” suçundan 10 yıl süreyle din adamı görevi yapma yasağı cezasına çarptırılmıştır. Mart 2006’da Azimi Kadim hapis cezasını geçirmek üzere Tebriz hapishanesine götürülmüştür; fakat 6 ay sonra şartlı aftan yararlanarak serbest bırakılmıştır. Uluslar Arası Af Örgütü 24 Ağustos 2005, 4 Mayıs 2006 ve 27 Ekim 2006 tarihlerinde Hüccet Ül-İslam Abdülaziz Azimi Kadim hakkında 3 ayrı bildiri yayınlamıştır[26].

6. Asker Akberzade:
Ekim 2006 tarihinde İran’da ana dilde eğitim hakki için düzenlenen gösterilere katıldığından dolayı güvenlik güçleri tarafından gözaltına alınmıştır. Erdebil kenti İslami Devrim Mahkemesi tarafından 4 ay hapis cezasına çarptırılmıştır[27].

7. Muhsin Hüseyinzade, Tayyip İbrahimzade:
Bu kişiler 2006 Ekim ayında İran’da okullarda Azerbaycan Türkçe’sinin okutulmamasına itiraz olarak katıldıkları gösteride güvenlik güçleri tarafından gözaltına alınmışlardır. Birkaç gün gözaltında tutulan adı geçen şahıslar teminat karşılığında serbest bırakılmışlardır. Daha sonra bu kişiler Makü İslami Devrim Mahkemesi tarafından 6 ay hapse çaptırılarak Aralık ayının başlarında Makü hapishanesine gönderilmişlerdir. Bu kişilerin işkenceye maruz kalmışlardır[28].

8. Ali Hacmuhammedi:
21 Şubat Dünya Anadili Günü münasebeti ile düzenlenen gösterilere katıldığı için gözaltına alınmıştır. Bir süre gözaltında tutulduktan sonra Negede kenti mahkemesi tarafından 2000 dolar nakit, 30 kırbaç ve 4 ay hapis cezasına çarptırılmıştır. Hacmuhammedi 2007 Kasım ayı ortalarında güvenlik güçleri tarafından tutuklanarak Negede hapishanesine götürülmüştür. Hacmuhammedi’nin kırbaç ve 4 aylık hapis cezası infaz edilmiştir[29].

9. Feridun Mehdipur:
Urmiyeli aktivist Mehdipur Şubat ve Eylül 2007 tarihlerinde mahkeme tarafından Güney Azerbaycanlı bölücü gruplarla işbirliği ve ülke güvenliği aleyhine eylemlerde bulunma ve Mayıs 2006 olaylarında bildiri dağıtma suçlamalarından dolayı 39 ay bir gün hapis cezasına çarptırılmıştır. Kararın 30 ayı, 4 yıl süre ile ertelenmiştir. Ancak 9 ay bir günü kesinleşmiştir. 10 Şubat 2008 tarihinde Urmiye Hapishanesine götürülmüştür. Mehdipur daha önce de 2 ay Urmiye İstihbarat dairesinde gözaltında tutulmuştur. Mehdipur şu anda Urmiye hapishanesi 12 nolu koğuşunda bulunmaktadır[30].

10. Hoccet Nasiri:
26 yaşındaki aktivist Mayıs 2007 tarihinde Urmiye’de gözaltına alınmıştır. Bir süre Urmiye İstihbarat dairesinde gözaltında tutulan Naseri teminat karşılığında serbest bırakılmıştır. Nasiri daha sonra Urmiye İslami Devrim Mahkemesi’nde yargılanarak 4 ay hapis cezasına çarptırılmıştır. 2008 Ocak ayında ceza infazı için Urmiye hapishanesine götürülmüştür. Nasiri, şu anda Urmiye hapishanesi 12 nolu koğuşunda tutulmaktadır[31].

11. Muhammed Rıza Evezpur:
16 yaşında ve lise öğrencisi olan Evezpur ilk kez 9 Nisan 2006 tarihinde duvara slogan yazdığı için ve ayrıca “Ben Türküm” yazdığı gerekçesi ile tutuklanmıştır. İkinci kez 2006 eğitim yılı başlamadan önce anadilde eğitim protestolarının arifesinde tutuklanmıştır. Üçüncü kez ise 19 Haziran 2007 tarihinde tutuklanmıştır. Muhammed Rıza Evezpur bölücülük, ırkçılık ve Pantürkizm suçlaması ile “gıyaben” yargılanarak 4 ay hapis cezasına çarptırılmıştır[32].

İnsan hakları kuruluşlarına göre Muhammed Rıza Evezpur işkenceye maruz kalmış ve avukat tutma hakkından da yoksun bırakılmıştır[33].

Teminat Karşılığı Serbest Bırakılan Kişiler:

Said Metinpur
İnsan hakları savunucusu, yazar ve gazeteci Said Metinpur “mahkeme kararı olmadan” İran İstihbarat Bakanlığı’na ayrılan Tahran Evin hapishanesindeki 209 nolu koğuşta 276 gün tutulduktan sonra ağır teminat (yaklaşık 520,000 dolar) karşılığında 27.02.2008 tarihinde serbest bırakılmıştır[34]. 25 Mayıs 2007 tarihinde Zencan İstihbarat Dairesi memurları tarafından gözaltına alınmış[35] olan Metinpurun’un hangi suçtan dolayı 276 gün gözaltına tutulduğu hakkında bugüne kadar hiçbir yetkili açıklama yapmamıştır. Yedi ay sonra Metinpur’a ailesi ile görüşme izni verilmiştir[36]. Bu süre içerisinde 7 aya yakın Metinpur hücrede tutulmuştur. Metinpur, İran Anayasası’nda güvence altına alınmış olan avukat tutma hakkından da yoksun bırakılmıştır. Metinpur daha önce 20 Şubat 2007 tarihinde Zencan şehrinde Dünya Anadili günü münasebeti ile gerçekleşen etkinlikte iki kardeşi ile birlikte gözaltına alınmıştı. Gözaltına alınma sırasında şiddete maruz kalan Metinpur 10 gün gözaltında kaldıktan sonra teminat karşılığında serbest bırakılmıştı.

Çeşitli ve değişik kaynaklardan edinilen bilgilere göre Metinpur işkenceye maruz kalmıştır ve televizyonda çıkıp pişman olduğuna dair konuşma yapması için kendisine baskı yapılmıştır. İran İstihbaratının bu uygulamaları ve yargı makamlarının susması tamamı ile İran Anayasası ve İran’ın taraf olduğu uluslar arası sözleşmelere aykırıdır[37]. Metinpur şu anda mahkeme gününü beklemektedir.

Behruz Saferi ve Leyla Haydari
Kültürel ve siyasal haklar için mücadele eden Behruz Saferi Haziran 2007’de istihbarat tarafından gözaltına alınmıştı[38]. Eşi Leyla Haydari de 28 Ağustos 2007 tarihinde, kocası Behruz Safari’yi ziyarete gittiğinde gözaltına alınmıştı[39]. Her ikisi de Tahran Evin hapishanesinde tutulmakta idiler. Behruz Safari ve eşi Leyla Haydari, kişi başı 800 milyon Riyal (yaklaşık 85,000 dolar) teminat karşılığında serbest bırakılmıştır. Şu anda mahkeme gününü beklemektedirler[40].

Çeşitli kaynaklara göre Behruz ve Leyla işkenceye maruz kalmışlar ve avukat tutma hakkından da yoksun bırakılmışlardır.

Behruz Saferi Mayıs 2006 tarihinde İran Gazetesi’nde yayınlanan Karikatür krizinin birinci yıl dönümü protestolarından hemen sonra gözaltına alınmıştır. Behruz Saferi Aralık ayına kadar memleketi olan Zencan’da gözaltında tutulmuş ve daha sonra Tahran Evin hapishanesine götürülmüştür.

Leyla Haydari kitap, müzik ve benzeri kültürel ürünleri satan bir mağazayı, 2006 yılında İran yetkilileri tarafından kapatılana kadar işletmekteydi. Leyla Haydari eşinin tutuklu bulunduğunun gizili tutulmasına dair yetkililer tarafından yapılan uyarıları kabul etmesine rağmen, 28 Ağustos 2007 tarihinde gözaltında bulunan eşini ziyarete gittiğinde tutuklanmıştır. Leyla Haydari daha sonra 4 Aralık’ta Tahran Evin hapishanesine götürülmüştür. 31 Aralık 2007 tarihinde aileleri onları ziyaret etme şansı bulmuş ve söylediklerine göre her ikisi de ikrar etmek için işkence edilmişlerdir.

Leyla Haydari’nin sağlık durumu iyi değildir ve sürekli baş ağrısından (migren) ve kalp rahatsızlığından şikayetçidir ve tedaviye ihtiyacı var. Leyla Haydari’nin hapishane dışında tedavi görmesi önerilmiştir, buna rağmen Leyla Haydari’nin sağlık hizmetlerinden yararlanmasına halen izin verilmemektedir. Leyla Haydari soruşturma sırasında birkaç kez bayılmıştır[41].

Celil Ganilu
Azeri siyasi aktivist Celil Ganilu 27 Haziran 2007 tarihinde Zecan şehri İstihbarat Dairesi tarafından gözaltına alınarak bir süre sonra Tahran Evin hapishanesine götürülmüştür ve daha sonra yeniden Zencan hapishanesine geri getirilmiştir. En son 4 Aralık 2007 tarihinde yeniden Tahran Evin hapishanesine İstihbarat Bakanlığı’na ayrılan 209 nolu koğuşa götürülmüştür.

Ganilu da diğer Azeri aktivistler gibi avukat tutma hakkından yoksun bırakılmış ve ayrıca bugüne kadar itham edildiği suç kendisine tefhim veya tebliğ edilmemiştir. Ayrıca Celil Ganilu 21 Şubat 2007 tarihinde Dünya Anadili Gününde Zencanlı gazeteciler ve aktivistler tarafından düzenlenen etkinlik sırasında güvenlik güçlerince tutuklanmıştır. Ganilu 26 gün hücrede tutulduktan sonra Zencan hapishanesine ve daha sonra da Tahran Evin hapishanesi 209 nolu koğuşta gözaltında tutulmuştur[42]. Ganilu 800 Milyon Riyal (yaklaşık 92,000 dolar) teminat karşılığında serbest bırakılmıştır[43]. Şu anda mahkeme gününü beklemektedir.

Alirıza Metinpur
Said Metinpur’a baskıları artırmak için kardeşi Alirıza, 28 Ağustos 2007 tarihinde gözaltına alınmıştır. Bir ay Zencan İstihbarat Dairesinde tutuklu olan Alirıza, daha sonra Zencan hapishanesine götürülmüştür. 4 Aralık 2007 tarihinde diğer Zencanlı aktivistlerle birlikte Tahran Evin hapishanesine götürülmüştür. Ailesi 17 Aralık’ta Alirıza’yı ziyaret etmişler.

Ailesi Alirıza’nın aşırı biçimde kilo verdiğini ve sağlık durumunun iyi olmadığını bildirmiştir. Alirıza Metinpur, avukat tutma hakkından yoksun bırakılmış ve ayrıca bugüne kadar itham edildiği suç kendisine tefhim veya tebliğ edilmemiştir. Alirıza Metinpur, mahkemeye çıkarılmadan ve “mahkeme kararı olmadan” gözaltında tutulmuştur[44]. Metinpur 1 milyar Riyal (yaklaşık 107000 dolar) teminat karşılığında serbest bırakılmıştır. Şu anda mahkeme gününü beklemektedir[45].

Salih Kamrani
İnsan hakları savunucusu avukat Salih Kamrani[46] 18 Ağustos’ta serbest bırakılmıştır. Uluslararası Af örgütüne göre Salih Kamrani Azerbaycanlı aktivistlerin avukatlığını üstlendiği için tutuklanmıştır. Salih Kamrani avukatlık mesleğini yapmaktan men edilmiştir.

Kamrani 14 Haziran 2006 tarihinde gözaltına alınmış ve Tahran Evin hapishanesi 209 nolu kuşağa götürülmüştür. Kamrani’nin nerede olduğu hakkında kimsenin bilgisi yoktu ve daha sonra Kamrani İstihbarat tarafından gözaltına alındığını öğrenilmiştir. 18 Haziran 2006 tarihinde eşi Mina Askeri onu ziyaret etme şansını bulmuştur. Kamrani gözaltında iken sürekli olarak hücrede tutulmuştur ve ruhsal işkenceye maruz kalmıştır; hatta eşinin de tutuklanması ile tehdit edilmiştir. Kamrani eşine tehditlere son verilmesi için birkaç kez açlık grevine başlamıştı. Kamrani’nin kalp hastalığı var ve sürekli sağlık kontrolü altında olmalıdır ve hapiste iken sağlık kontrolü talepleri reddedilmiştir. Kamrani serbest bırakıldıktan sonra sağlık sorunları daha da kötüye gitmiş ve buna ilave açlık grevlerinden dolayı iç organlarında da sorunlar ortaya çıkmıştır. 18 eylül 2006 tarihinde Kamrani düzene karşı faaliyet suçlaması ile bir yıl hapis cezasına çaptırılmıştır, ve cezası beş yıl süre ile ertelenmiştir.

Kamrani daha sonra 18 Ağustos 207 tarihinde yeniden gözaltına alınmış ve 22 aralık 2007 tarihinde 150.000 dolar teminat karşılığında serbest bırakılmıştır. Kamrani bu sürede de İstihbarata ayrılmış olan Evin hapishanesi 209 nolu koğuşta geçirmiştir[47]. Şu anda mahkeme gününü beklemektedir.

Abdullah Abbasi Cevan:
Tahran Recai Üniversitesi öğretim üyesi Abdullah Abbasi Cevan 18 Ağustos 2007 tarihinde gözaltına alınarak Tahran Evin hapishanesi 209 nolu koğuşuna götürülmüştür. Güvenlik güçleri Abbasi Cevan’ın evinde arama yaparak, bilgisayarına ve kitaplarının bir kısmına el koymuşlardı. Abbasi Cevan 25 Aralık 2007 tarihinde 131 gün gözaltında tutulduktan sonra yaklaşık 90,000 dolar teminat karşılığında serbest bırakılmıştır. Şu anda mahkeme gününü beklemektedir[48].

Muhammed Ali Haydari
Dr. Haydari Tahran Üniversitesi’nde yayınlanan Düzgün Xeber (Düzgün Haber) dergisinin sorumlu müdürü ve Azerbaycan Öğrenci Yayınları Topluluğu’nun genel sekreteri idi. Bununla birlikte Dr. Haydari’nin Azerbaycan Milli Hareketi ile ilgili farklı yayın organlarında yayınlanmış çok sayıda yazısı bulunmaktadır[49]. Dr. Haydari Tahran Üniversitesi Uluslararası İlişkiler bölümünden doktora mezunu olup Taavon (Yardımlaşma) Bakanlığı uluslar arası ilişkiler bürosunda çalışmaktadır. Haydari 27 Ekim 2007 tarihinde 55,000 dolar teminat karşılığında serbest bırakılmıştır. Şu anda mahkeme gününü beklemektedir[50].

Yakup Salekiniya (İlgar Merendli)
İnsan hakları aktivisti, gazeteci ve ASMEK ( Azerbaycan Siyasi Mahpuslar Komitesi ) kurucularından olan Yakup Salekiniya 31 Ekim 2007 tarihinde Tahran’da tutuklanmış ve Evin hapishanesine götürülmüştür. 20 gün hücrede kalan Salekiniya, güvenlik güçleri tarafından sorgulanmıştır. Salekiniya daha önce de Nisan 2004 tarihinde ASMEK’in kurucuları tutuklandığı sırada gözaltına alınmıştı. Yakup Salekiniya 19 Aralık 2007 tarihinde yaklaşık 90,000 dolar teminat karşılığında serbest bırakılmıştır. Şu anda mahkeme gününü beklemektedir[51].

Mir Kasım Seyyidinzade
Gazeteci olan Seyyedinzade 1 Kasım 2007 tarihinde gözaltına alınmıştır. 22 Aralık 2007 tarihinde 45,000 dolar teminat karşılığında serbest bırakılmıştır. Gözaltı süresinin büyük bölümünü hücrede geçiren Seyyedinzade avukat tutuma hakkından da mahrum bırakılmıştır. Şu anda mahkeme gününü beklemektedir[52].

Şehnaz Gulami
Kadın hakları savunucusu ve gazeteci Şehnaz Gulami, 20 Ağustos 2007 tarihinde İran istihbarat güçleri tarafından gözaltına alınmıştır. Gulami gözaltına alınırken şiddete maruz kalmıştır[53]. 22 gün gözaltında tutulduktan sonra 10 milyon Tümen (yaklaşık 11,000 dolar) teminat karşılığında serbest bırakılmıştır[54].

Muhammed Nosrati, Şehrzat Azermi
Ankara Üniversitesi İstatistik Bölümü yüksek lisans öğrencisi olan Nosrati ve Ankara Üniversitesi İngiliz Dili Bölümü doktora öğrencisi olan eşi Şehrzad Azermi, 25 Eylül 2007 tarihinde Nosrati’nin hasta olan annesini ziyaret amacıyla Türkiye’den İran’a geçerken sınır kapısı güvenlik güçlerince gözaltına alınmışlardır. Tutuklamadan bir hafta sonra Nosrati’nin annesinin vefat etmesi nedeni ile Nosrati’nin eşi serbest bırakılmış fakat Muhammed Nosrati’nin sadece annesinin yas törenine katılabilmesi için geçici izin verilmiştir ve daha sonra tekrar Tahran Evin hapishanesine götürülmüştür. Bir hafta gözaltında kalan Şehrzad Azermi 5 Kasım 2007 tarihinde Evin hapishanesinde eşi Muhammed Nosrati ile görüşmüştür. Nosrati avukat tutma hakkından yoksun bırakılmıştır. Nosrati’nin ailesi güvenlik güçlerince baskı altında tutulduğundan, tutuklanma haberi çok geç yayılmıştır. Nosrati 22 Aralık 2007 tarihinde serbest kalsa da pasaportuna el konulmuş ve yurtdışına çıkışı yasaklanmıştır. Şu anda mahkeme gününü beklemektedirler[55].

Şartlı Serbest Bırakılanlar:

Ekber Azad
Gazeteci ve yazar; 2004 yılında Babek Kale’sı etkinliğinde gözaltına alınmıştır ve 67 gün Tebriz ve Tahran Evin hapishanesinde gözaltında tutulduktan sonra teminat karşılığı serbest bırakılmıştır. Daha sonra mahkemeye çıkarılarak 1 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır ama Ekber Azad karara itiraz etmiştir. Bunun üzerine cezası 4 aya indirilmiştir [56].

Hasan Raşidi
Yazar ve gazeteci olan Raşidi bir kaç kez kültürel faaliyetlerinden dolayı gözaltına alınmıştır. Mahkemeye çıkarılarak 1 yıl süre ile aynı faaliyetlerde bulunmama şartı ile verilmiş olan beş yıllık hapis cezası ertelenmiştir[57].

Hasan Hergülü (Demirci)
Müzisyen ve kültürel haklar aktivisti olan Hergülü birkaç kez kültürel faaliyetlerinden dolayı gözaltına alınmıştır. Karikatür krizinden sonra tutuklandı ve 6 ay hapis yattıktan sonra serbest bırakıldı. İşlettiği müzik kursu kapatılmıştır[58].

Elyaz Yekanlı
Gazeteci ve yazar olan Yekanlı uzun süre hapiste tutulmuş ve işkence maruz kalmıştır[59].

Cengiz Bahtaver (Çengiz Bakhtaver)
20 Ağustos 2006 tarihinde 90 gün süre ile hapis yattıktan sonra serbest bırakılmıştır. Hapis süresinde ruhsal ve fiziksel işkenceye maruz kalmıştır[60].

Hüseyin Ahmediyan (Artum Dinç)
Sosyolog ve araştırmacı. 22 Mayıs olaylarından sonra gözaltına alınmıştı. Daha sonra mahkemeye çıkarılarak 3 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır. Ahmediyan mahkeme kararına itiraz etmiş ve bunun üzerine karar temyize gönderilmiştir[61].

İbrahim Reşidi
Şair ve yazar. Birkaç kez kültürel faaliyetlerinden dolayı gözaltına alınmıştır[62]. 10 ay hapis cezasına çarptırılan Reşidi mahkeme kararının kendine tebliğ edilmesine rağmen karara karşı direnmektedir.

Rıza Abbasi
İnsan hakları aktivisti. 11 ay hapiste tutulduktan sonra serbest bırakılmıştır. Abbasi hapiste iken kötü muameleye maruz kalmıştır[63].

Behruz Alizade
Genç aktivist bir kaç kez gözaltına alınmıştır. Eylül 2006 tarihinde anayasada geçen ana dilinde eğitim hakkı gösterilerinde tutuklanarak 16 ay hapis cezasına çarptırılmıştır. Alizade 14 ay hapis yattıktan sonra serbest bırakılmıştır[64].

Amir Abbas Benayi Kazemi
Kültürel hakları aktivisti olan Kazemi 14 mayıs 2007 tarihinde İran istihbarat güçleri tarafından gözaltına alınmıştır. Bu süre içinde işkenceye maruz kalmıştır. Mahkemeye çıkarılarak 1 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır ama 17 kasım 2007 tarihinde şartlı olarak serbest bırakılmıştır[65].

Ali Şadi
İlk kez Mayıs 2006 karikatür krizi olaylarında tutuklanmıştır. İki ay Serap şehrinde güvenlik güçleri tarafından gözaltında tutulan Şadi teminat karşılığında serbest bırakılmıştır[66]. Şadi düzene karşı gelme ve Türkçe kitap dağıttığı suçlamaları ile 1 yıl hapis cezasına çaptırılmıştır. Şadi daha sonra karikatür krizi olaylarının yıl dönümünde Mayıs 2007 tarihinde 26 gün süre ile gözaltına alınmıştır. Şadi 17 Eylül 2007 tarihinde hapis cezasını geçirmek için tutuklanarak Serap hapishanesine götürülmüştür. Ali Şadi şartlı aftan yararlanarak 29 Ocak 2008 tarihinde serbest kalmıştır[67].

Said Naimi
İnsan hakları savunucusu olan Naimi Zencan Üniversitesini İslami Cemiyet topluluğu üyesi ve Ses dergisinin kurucusudur. Ayrıca ASMEK kurucularından ve reformculara bağlı olan Edvar-i Tehkim merkez yönetim üyesidir. Said Naimi 22 Nisan 2004 tarihinde saat 23 sularında Kerec kentindeki evinde tutuklanmış ve evi güvenlik güçlerince aranarak kitapları ve bilgisayarına el konulmuştur. 3 gün boyunca sorgulanan Naimi ASMEK’in kapatılması şartı ile ve teminat karşılığında serbest bırakılmıştır. 2004 Nisan ayından itibaren Said güvenlik güçleri tarafından izlenmektedir[68].

Hapis Cezalarını Geçiren Kişiler

Gulam Rıza Amani
Gazeteci ve siyasal aktivist. İlk kez 2000 yılında tutuklanmıştır. Mahkemeye çıkarılarak 3 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır. 2003 yılında 3 yıl hapis yattıktan sonra serbest bırakılmıştır[69]. Amani karikatür krizinden sonra 3 ay Tebriz istihbarat dairesinde ve Tahran Evin hapishanesinde gözaltına alınmıştır[70]. Amani daha sonra da birçok kez istihbarat tarafından gözaltına alınmıştır.

Mehdi Babai
Kültürel haklar aktivisti. 11 Temmuz 2006 tarihinde gözaltına alınmıştır[71]. Babai gözaltında iken işkenceye maruz kalmıştır. Uzun süre gözaltında tutulduktan sonra Eylül 2006 tarihinde mahkemeye çıkarılarak 6 hapis cezasına çarptırılmıştır[72].

Mansur Ciddi
Ekim 2006 tarihinde İran’da ana dilde eğitim hakkı için düzenlenen etkinliğe katıldığından dolayı güvenlik güçleri tarafından gözaltına alınmıştır. Erdebil kenti mahkemesi tarafından 4 ay hapis cezasına çarptırılmıştır. Ciddi 18 Şubat 2008 tarihinde serbest bırakılmıştır[73].

Şirzad Hacilu
Hoy şehrinde bulunan Evrin topluluğunun (STK) sekreteri olan Hacilu 21 Şubat 2006 tarihinde Dünya Ana dili Günü münasebeti ile düzenlenen etkinliğe katıldığı için güvenlik güçleri tarafından tutuklanmış ve 15 gün hücrede gözaltında tutulmuştur. Hacilu, Hoy şehri İslami Devrim Mahkemesi tarafından 1 yıl hapis cezasına çarptırılmıştır. İtirazı sonucu hapis cezası 3 ay bir güne indirilmiştir. Hacilu 2 mart 2008 tarihinde 3 ay hapis yattıktan sonra serbest bırakılmıştır[74].

Nerde oldukları belli olmayan kişiler

1. Ali Abbasi
2. Akber Lekestani: İnsan hakları savunucusu; 18 Şubat 2008 tarihinde Makü şehrinde mahkemeye çağrılmış ve bunun dışında Lekestani ile ilgili başka bir bilgi yoktur[75].
3. Rıza Paşai
4. Hüseyin Furuhide

Kırbaç cezasına çarptırılanlar

1. Afşin Bezzaz Gadim
2. Kerim Karger
3. Murtaza Sergini
4. Evez (Ayvaz) Hasanpur
5. Rıza Salmanzade
6. Perviz Ganei
7. Ferhat Haydari

Negede şehrinde para cezasına çarptırılan kişiler

1. Mehdi Azizzade
2. Nasır Cehangerd
3. Mahmud Hacimuhammedi
4. Ali Rıza Mehran
5. Kamran Nuhe Han
6. Habib Razavi
7. Ali Rıza İbrahimzade
8. Hüseyin Muradi
9. Ali Nuri

Kapatılan gazeteler ve dergiler

1. Şems-i Tebriz
2. Seday-i Urumuye[76]
3. Avay-i Erdebil
4. Omid-i Zancan
5. Peyk-i Azer
6. Ferday-i Ma
7. Dilmanç[77]

Kapatılan STK’lar ve Öğrenci Toplulukları

1. Zencan Üniversitesi İslami Derneği
2. Bilim Yolu Araştırma Topluluğu
3. AİKAM
4. Evrin Derneği
5. Arman
6. ATO- Azerbaycan Tanıtım Ocağı

90’lı yıllarından bu yana İran’da Azerbaycanlı kültürel aktivistler ve insan hakları savunucularına 80 yıldan beri süregelen sistematik baskı gün geçtikçe artmaktadır. Bu baskı sonucu olarak birçok aktivist gözaltına alınmaktadır. Birçok yerel dergi, dernek, STK, ve öğrenci toplulukları kapatılmıştır. Yukarıda belirtilen isimler dışında tutuklanıp ve bırakılan başka aktivisler daha var.

Azerbaycanlı öğrenciler olarak İran İslam Cumhuriyeti’nin Azerbaycanlılara karşı uyguladığı ayrımcılığa son vermesini, hapiste olan Azerbaycanlı aktivistleri serbest bırakmasını, İnsan hakları ihlallerine son vermesini, işkence ve insanlık dışı muameleleri durdurmasını, gözaltında bulunanlara yasalarda belirtilen kuralların uygulanmasını, ve taraf olduğu uluslar arası sözleşmelere uymasını talep ediyoruz.

TÜRKİYE’DEKİ GÜNEY AZERBAYCANLI ÖĞRENCİLER
...........................................................................

[1] http://www.ohchr.org/english/issues/minorities/docs/WP2.doc (son erişim tarihi: 05.02.2008)
http://www.hrw.org/reports/1997/iran/Iran-06.htm
[2] Ayrıntılı bilgi için bkz. Gozeşte Çerag Rah-e Ayende Ast ( Geçmiş Geleceğin Aynasıdır ), Cami Grubu, Enteşarat –e Nilufer, Tehran,1362 (1983)
Ervand Abrahamian, Iran between two revolutions, Princton University pres,(1982)
[3] Richard W. Cottam, Nationalism in Iran (London: University of Pittsburgh Press, 1979).
[4] Alireza Asgharzadeh, Küresel Ruh Arayışı: Azerbaycan Kimlik Srounu, http://www.gunaskam.com/tr/index.php?option=com_content&task=view&id=78&Itemid=1
[5] İran Anayasası 19. madde: İran halkı, hangi etnik gruptan ve kökenden olursa olsun eşit haklara sahiptir ve renk, soy, dil ve benzeri, ayrıcalık / imtiyaz nedeni olmayacaktır.
[6] İran Anayasası 15. madde: İran milletinin resmi ve ortak dili Farsça’dır. Senetler, yazışmalar, resmi metinler ve okullarda okutulan ders kitaplarının bu dilde olması gerekir. Fakat basın ve toplu iletişim araçlarında yerel ve etnik dillerin kullanılması ve okullarda, Farsça’nın yanında yerel edebiyatın öğretilmesi serbesttir.
[7] http://www.aghayan.com/iranconst.htm
[8] http://www.ntvmsnbc.com/news/374193.asp
http://www.rferl.org/featuresarticle/2006/05/d11e08d4-32e7-4de5-9e8f-ab2971130928.html
http://www.nytimes.com/2006/05/29/world/middleeast/29tehran.html
http://www.advarnews.us/humanright/1869.aspx
[9] İran Anayasası madde 27; “ topluluklar oluşturulması ve gösteriler düzenlenmesi, silah taşımama ve İslami ilkelere aykırı olmaması koşuluyla serbesttir”
[10] http://www.advarnews.us/humanright/2127.aspx
[11] http://mellat.majlis.ir/archive/1385/02/31/tazakorat.htm (İran İslami Şura Meclisi Enformasyon Merkezi)
Olaylarla ilgili olarak bazı milletvekillerinin meclisteki açıklamaları (son erişim tarihi: 05.02.2008).
http://hrw.org/englishwr2k7/docs/2007/01/11/iran14703.htm
[12] http://www.advarnews.us/university/2118.aspx
[13] http://www.advarnews.us/humanright/1889.aspx
[14] http://www.amnesty.org/en/library/asset/MDE13/101/2006/en/7c0fa581-a493-11dc-bac9-0158df32ab50/mde131012006en.html
http://www.advarnews.us/humanright/3540.aspx
[15] http://webworld.unesco.org/imld/res_en.html
http://www.advarnews.us/humanright/4092.aspx
http://www.amnesty.org/en/alfresco_asset/0a890bc8-a310-11dc-8d74-6f45f39984e5/mde130202007en.html
http://www.advarnews.us/humanright/4016.aspx
[16] http://asiapacific.amnesty.org/library/Index/ENGMDE130742006?open&of=ENG-IRN
[17] Ervand Abrahamian, Iran between two revolutions, Princton University pres,(1982)
[18] http://www.amnesty.org/en/region/middle-east-and-north-africa/east-gulf/iran (Uluslar arası Af Örgütü 2007 yıllık raporu )
http://www.advarnews.us/humanright/3227.aspx
http://www.advarnews.us/humanright/1237.aspx
[19] http://www.advarnews.us/humanright/3870.aspx
[20] http://www.advarnews.us/humanright/3858.aspx
[21] http://www.amnestyusa.org/document.php?lang=e&id=ENGMDE130742006
http://www.amnesty.org/en/alfresco_asset/46fbf1d7-a48e-11dc-bac9-0158df32ab50/mde130632006en.pdf
http://www.amnesty.org/en/alfresco_asset/29297581-a494-11dc-bac9-0158df32ab50/mde131052006en.html
http://www.amnesty.org/en/library/asset/MDE13/012/2007/en/6e2c836f-a30f-11dc-8d74-6f45f39984e5/mde130122007en.html
http://www.advarnews.us/humanright/4869.aspx
http://www.advarnews.us/humanright/4094.aspx
http://www.advarnews.us/humanright/2871.aspx
http://www.amnesty.org/en/alfresco_asset/c43d3f7b-a30e-11dc-8d74-6f45f39984e5/mde130042007en.html
[22] http://www.schrr.net/spip.php?article1128
[23] http://www.autnews.info/archives/1386,11,0007533
[24] http://www.mytabriz.com/news/?p=3762
http://asmek-yeni.blogspot.com/2007/05/blog-post_19.html
[25] http://www.hambastegidaily.com/default.asp?code=3091&subject=poletic2&codepage=17
[26] http://www.amnesty.org.tr/viewsummary.php3?id=281
http://www.savalansesi.com/2008/02/blog-post_14.html ( Azimi Kadim bu yazısında kendini ve davasını savunuyor)
http://www.savalansesi.com/2008/02/blog-post_03.html
http://asiapacific.amnesty.org/library/Index/ENGMDE130462005?open&of=ENG-IRN
http://www.advarnews.us/humanright/804.aspx
[27] http://asre-nou.net/1386/tir/31/m-azarbayjan.html
[28] http://salehkamrani.blogspot.com/2008/02/blog-post_01.html
[29] http://salehkamrani.blogspot.com/2008/02/blog-post_4509.html
http://www.savalansesi.com/2008/02/blog-post_2125.html
[30] http://www.solgunaz.com/Political%20Prisoners/ASMEK-%20Feb.htm
[31] http://www.iranglobal.info/I-G.php?mid=2&news-id=45064&nid=haupt
http://www.savalansesi.com/2008/02/blog-post_12.html
[32] https://blogger.googleusercontent.com/img/b/R29vZ2xl/AVvXsEhI26qSjoIDq9fH8SoQlNeUeWdFgMj0WC_HcFEUB3f2XkOKizWflSIQEPhywrJhVl6efz7tcs4b4vRCIHbpWXXowx5iRqjBa3DYVn_VH72QvoLB7ig-2iFUU3lOuP1DO3XLXNXtKWIC7Yyu/s1600-h/2006057495623599590_rs.jpg
[33] http://www.schrr.net/spip.php?article700
[34] http://www.savalansesi.com/2008/02/blog-post_1411.html
http://www.advarnews.us/humanright/6746.aspx
http://www.autnews.info/archives/1386,12,0008014
[35] http://www.advarnews.us/humanright/4928.aspx
http://www.advarnews.us/humanright/6337.aspx
[36] http://www.advarnews.us/humanright/6337.aspx
[37] http://www.amnesty.org/en/library/asset/MDE13/035/2008/en/88bed2f8-d596-11dc-8429-e9042f8eb6c4/mde130352008eng.html
http://www.amnesty.org/en/library/asset/MDE13/019/2008/en/42a101ea-cff4-11dc-921d-5f9be1d9efd3/mde130192008eng.html
http://www.amnesty.org/en/library/asset/MDE13/020/2007/en/0a890bc8-a310-11dc-8d74-6f45f39984e5/mde130202007en.html
http://www.frontlinedefenders.org/node/1220
http://www.frontlinedefenders.org/node/1133
http://www.advarnews.us/humanright/5945.aspx
http://www.advarnews.us/humanright/5618.aspx
http://schrr.net/spip.php?article917
http://schrr.net/spip.php?article1124
http://www.rsf.org/article.php3?id_article=22776
[38] http://www.amnesty.org/en/library/asset/MDE13/015/2008/en/c12d9bc9-cb61-11dc-b181-d35374267ce9/mde130152008eng.html
[39] http://www.advarnews.us/humanright/5683.aspx
[40] http://www.savalansesi.com/2008/03/blog-post_9918.html
[41] http://www.advarnews.us/humanright/6546.aspx
[42] http://www.advarnews.us/humanright/5034.aspx
[43] http://www.savalansesi.com/2008/02/blog-post_1411.html
http://www.advarnews.us/humanright/6746.aspx
http://www.savalansesi.com/2008/02/blog-post_28.html
http://www.advarnews.us/humanright/4950.aspx
[44] http://www.advarnews.us/humanright/5683.aspx
[45] http://www.savalansesi.com/2008/02/blog-post_28.html
http://www.advarnews.us/humanright/6746.aspx
[46] http://www.iranbar.org/10-8147
[47] http://www.advarnews.us/humanright/6446.aspx
http://www.frontlinedefenders.org/node/1220
http://www.amnesty.org/en/library/asset/MDE13/105/2007/en/69406cb1-a316-11dc-8d74-6f45f39984e5/mde131052007en.html
http://www.amnesty.org/en/library/asset/MDE13/067/2006/en/e8e909e3-a48e-11dc-bac9-0158df32ab50/mde130672006en.html
http://www.frontlinedefenders.org/node/1133
http://salehkamrani.blogspot.com/ (Kamrani’nin kişisel weblogu)
[48] http://www.advarnews.us/humanright/6446.aspx
[49] http://www.schrr.net/spip.php?article842
[50] http://www.mytabriz.com/news/?p=8144
[51] http://www.frontlinedefenders.org/node/1310
http://www.frontlinedefenders.org/node/1303
http://www.advarnews.us/humanright/6446.aspx
[52] http://www.mytabriz.com/news/?p=7749
[53] http://schrr.net/spip.php?article446
[54] http://schrr.net/spip.php?article563
[55] http://www.advarnews.us/humanright/6446.aspx
[56] http://www.mytabriz.com/news/?p=882
http://www.advarnews.us/humanright/3092.aspx
[57] http://www.mytabriz.com/news/?p=841
[58] http://www.roozonline.com/archives/2007/10/post_4323.php
[59] http://www.amnesty.org/en/alfresco_asset/095d28b9-a493-11dc-bac9-0158df32ab50/mde130982006en.html
[60] http://www.faryadiran.com/ehzarkhordad17.htm
[61] http://www.mytabriz.com/news/?p=1303
[62] http://www.iranglobal.info/I-G.php?mid=2&news-id=45064&nid=haupt
[63] http://www.amnestyinternational.be/doc/article8792.html
http://www.advarnews.us/humanright/3858.aspx
[64] http://asmek-yeni.blogspot.com/2007/01/blog-post_16.html
http://www.autnews.org/archives/1385,08,0001361
[65] http://www.salam-democrat.com/spip.php?article5653
http://azerstudent.blogspot.com/2007/08/amnesty-international-report-on.html
http://yurd1.blogfa.com/post-1022.aspx
[66] http://shahrvand.com/?c=123&a=1985
[67] http://savalansesi.blogspot.com/2008/01/blog-post_5599.html
[68] http://www.advarnews.us/humanright/436.aspx
[69] http://www.isna.ir/Main/NewsView.aspx?ID=News-219047
http://www.autnews.info/archives/1385,06,0001022
[70] http://www.autnews.info/archives/1385,06,0001022
[71] http://www.amnesty.org/en/alfresco_asset/4dcf16db-a492-11dc-bac9-0158df32ab50/mde130932006en.pdf
[72] http://haqqimiz.blogfa.com/post-193.aspx
[73] http://savalansesi.blogspot.com/2008/02/blog-post_5827.html
[74] http://oyrenci.com/News.aspx?newsId=1798
[75] http://www.gunaskam.com/eng/index.php?option=com_content&task=view&id=79&Itemid=47 dunazhak tarafından Birleşmiş Milletlere ve Uluslararsı Af örgütüne gönderilmiş rapor, table 7.
[76] http://schrr.net/spip.php?article226
[77] http://www.roozonline.com/archives/2007/10/post_4323.php

Devamını oku...

3 Mart 2008 Pazartesi

İRAN'DA YAŞAYAN AZERİ TÜRKLERİ, İRAN BÜYÜKLEÇİLİĞİ ÖNÜNDE AĞZI BANTLI EYLEM DÜZENLEDİ

ANKARA (İHA) - Türk Dünyası İnsan Hakları Derneği (TDİHD), İran'da tutuklanan ve avukat hakkı tanınmayan Azerbaycanlılar için eylem yaptı.

Türk Milliyetçi Partisi Genel Başkan Yardımcısı Zaur Bayramlı ve Türkiye Kamu-Sen Genel Başkanı Bircan Akyıldız ile Azerbaycanlı öğrenciler katıldı. Azerbaycanlı öğrenciler, eyleme ağızlarını beyaz bantlarla kapatarak katıldı. Burada bir açıklama yapan TDİHD Başkanı Buksur, İran yasalarına göre İran'da yaşayan her vatandaşın eşit haklara sahip olduğunu, ancak bu yasaların yok sayıldığını söyledi. İran'daki bu tutuklamalara sonverilmesini ve bu insanların avukat kullanabilme haklarının da verilmesini ve tutuklanan insanların nerede tutuldukları hakkında da yeterli bilgi verilmesini talep ettiklerini söyledi.

Türkiye'de yaşayan Güney Azerbaycanlı öğrenciler adına konuşan Azerbaycan Türk Milliyetçi Partisi Genel Başkan Yardımcısı Zaur Bayramlı ise, İran'da Farslar, Güney Azerbaycan Türkleri, Türkmenler ve diğer etnik grupların yaşadığını belirterek, 80 yıldır İran'da Fars olmayan etnik gruplara asimilasyon politikası uygulandığını savundu. İran'da yaşayan etnik gruplara baskı uygulandığını ve kültürel, siyasi, ekonomik alanlarda ayrımcılık yapıldığını iddia eden Bayramlı, söz konusu etnik grupların, İranAnayasası ve İran'ın taraf olduğu uluslararası sözleşmelere bağlı olarak haklarını talep ettiklerini belirtti. Bayramlı, bu taleplere karşı şiddet politikası uygulandığını öne sürerek, "İran nüfusunun çoğunluğunu oluşturan Güney Azerbaycan Türkleri söz konusu Anayasal ve uluslararası haklardan mahrum bırakılmışlardır. Haklarını talep eden Azerbaycanlılara karşı baskı uygulanmakta ve bir çoğu yargılanmadan veya adil olmayan yargılamalar sonucunda çeşitli yaptırımlarla cezalandırılmaktadırlar. Hatta GüneyAzerbaycanlı tutukluların avukat tutmalarına da izin verilmemekte, bu davaları almak isteyen avukatlar da çeşitli tehditlerle karşı karşıya kalmaktadırlar" dedi.

Bayramlı, İran İslam Cumhuriyeti'nin Azerbaycanlılara karşı uyguladığı ayrımcılığa son verilmesini, hapiste olan Azerbaycanlıların serbest bırakılmasını, insan hakları ihlallerine son vermesini, işkence ve insanlık dışı muameleleri durdurmasını, gözaltında bulunanlara yasalarda belirtilen kuralların uygulanmasını ve taraf olduğu uluslararası sözleşmelere uymasını talep ettiklerini belirtti.

Bayramlı, 21 Mayıs 2006 tarihinde İran resmi haber ajansına bağlı bir gazetede Türklere çok ağır hakaretler içeren bir makale yayınlandığını belirterek, bu makaleye tepki gösteren Güney Azerbaycanlıların çeşitli şehirlerde gösteriler yaptıklarını anlattı. Bayramlı, bu olaylarda 3 binin üzerinde tutuklama olduğunu, bazılarının zamanla serbest bırakıldığını ve tek kişilik hücrelerde kanunsuz olarak 15 Güney Azerbaycanlının halen tutulduğunu ve bu tutukluların serbest bırakılmasını istediklerini söyledi.

Siavaş Biabani isimli bir genç de aynı olaylarda İran'da gördüğü işkence sonucu dişlerinin kırıldığını anlattı. Polisin yoğun güvenlik önlemi aldığı eylem, açıklamaların ardından olaysız şekilde dağıldı.


Devamını oku...

17 Şubat 2008 Pazar

Urumiye Hapishanesindeki Birkaç Düşünce Mahpusu Hakkında Rapor

Urumiyeli siyasi aktivist Feridun MEHDİPUR 10 Şubat 2008 Pazar günü Urumiye hapishanesine yollanmıştır. Kendisi daha önce de 2 kez olmak üzere yaklaşık olarak toplam 2 ay İttilaat’ta [İstihbarat Bakanlığı] gözaltında tutulmuştur.

Feridun MEHDİPUR Ağustos 2007 ve Şubat 2008 tarihlerinde Batı Azerbaycan İl Temyiz Mahkemesi tarafından verilen hükümlerle “ milli güvenlik aleyhinde girişimde bulanma ve bölücü Pantürkist örgüte üye olma” ve “Mayıs 2006 olaylarının yıldönümünde halkı protestoya çağrış bildirileri dağıtma” suçundan 9 ay 1 günü kesin ve 30 ayı şartlı olmak üzere toplam 39 ay 1 gün hapis cezasına mahkûm edilmiştir.

Eylül 2006 ve Mayıs 2007’de İttilaat’ta gözaltında iken işkenceye maruz tutulan bu milli aktivist bu dönemlerde hapiste kaldığı süreler azalmakla en az 7 ay hapis yatmalıdır.

Mehdipur ilk kez 23 Eylül 2006 tarihinde Azerbaycan okullarında Türk dilinin okutulmamasını protesto yürüyüşlerinde tutuklanmış ve 2 hafta işkenceyle birlikte Urumiye İttilaat’ında tutuklu kaldıktan sonra 200 milyon Riyal rehin karşılığında tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmıştır. Bu dava sonucunda İslami Devrim Mahkemeleri Urumiye 3. şubesi (yargıç Hüseyinzade) tarafından 30 ayı 4 yıl şartlanmış olmak üzere toplam 36 ay hapis cezası verilmiştir. Bu hüküm Şubat 2007 tarihinde Batı Azerbaycan İl Temyiz Mahkemesi tarafından onaylanmıştır. Bu hükümde Mehdipur’un suçu ülke güvenliği aleyhinde girişimde bulunma ve bölücü pantürkist örgüte üye olma olarak gösterilmiştir.

39 yaşındaki bu aktivist Mayıs 2007 protestoları esnasında tekrar tutuklanmış ve 39 gün gözaltında tutulduktan sonra (18 gün Urumiye İttilaat’ında ve 21 gün Urumiye hapishanesinde) vesika karşısında tutuksuz yargılanmak üzere salıverilmiştir. Serbest bırakıldıktan sonra İslami Devrim Mahkemeleri 1. şubesi (yargıç Yahyavi) tarafından 4 ay şartlı hapis cezası almış fakat daha sonra temyiz mahkemesi tarafında bu hüküm 3 ay 1 güne indirilmiştir. Verilen hükümde kendisinin suçu Mayıs 2006 protestolarının (İran devletinin resmi gazetesinde Azerbaycan Türklerine yapılan hakarete (Karikatür ve makale) protesto olarak gerçekleşen yürüyüşler) yıl dönümü nedeni ile protestoya çağrış bildirileri dağıtma olarak kaydedilmiştir.

Evli ve 2 çocuk babası olan Feridun MEHDİPUR şu anda Urumiye hapishanesinin 12. koğuşunda tutuklu bulunmaktadır.

Bununla birlikte komitemize iletilen bilgilere esasen; 26 yaşındaki milli aktivist Hüccet NASİRİ Ocak 2008’den beri Urumiye hapishanesinin 12. koğuşunda tutuklu bulunmaktadır. Nasiri Mayıs 2007 protestolarında tutuklanmış, bir süre gözaltında kaldıktan sonra rehin karşılığında tutuksuz yargılanmak üzere salıverilmişti. İslami Devrim Mahkemeleri Urumiye şubesi tarafından kendisine 4 ay kesin hapis cezası verilmiş, şu anda mahkûmiyet süresini geçirmektedir.

İki ayrı davadan toplam 17 ay hapis cezası alarak Nisan 2006’den beri Urumiye hapishanesinin 12. koğuşunda tutuklu olan 23 yaşındaki Tebrizli öğrenci Hadi HAMİDİ ŞAFİK hapishane yöneticileri tarafından baskıya maruz kalmaktadır. Bu düşünce mahkûmu 12 aydan daha fazla bir süre hapiste almasına rağmen hala izin hakkını kullanamamış ve kendisi ile ailesinin Tebriz hapishanesine nakledilme isteği cevapsız bırakılmıştır. Bununla birlikte Hamidi Şafik 4 başka düşünce mahkûmuna haklarını arama konusunda yardımcı olduğu için bir hafta tecritte tutulmuştur.

Sehend Ali MUHAMMEDİ, Bahş Ali MUHAMMEDİ, İbadullah KASIM ZADE ve Mehdi KASIM ZADE Miyandoab’ın (Koşaçay) Üçtepe köyünden olup Azerbaycan’ın Alevi (Ehl-i Hak) Türklerindendir. Kendileri inançlarından dolayı 3 yıldan beri hapistedirler ve ayrıca hapishane yöneticilerinin eziyetlerine de maruz kalmaktalar.

Urumiye üniversitesinin mimarlık öğrencisi olan Hadi HAMİDİ ilk kez 23 Mayıs 2006 tarihinde İran devletinin resmi gazetesinde Azerbaycan Türklerine yapılan hakarete protesto olarak gerçekleşen yürüyüşlerde tutuklanmış ve 27 gün işkenceyle birlikte Urumiye İttilaat’ında tutuklu kaldıktan sonra 600 milyon Riyal rehin karşılığında tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılmıştır. Bu dava sonucunda Ekim 2006 tarihinde ona İslami Devrim Mahkemesi tarafından yasadışı eyleme katılma ve milli güvenlik aleyhinde girişimde bulanma suçundan 2 milyon Riyal para cezası verilmiştir.

Hadi HAMİDİ ŞAFİK 11 Aralık 2007 tarihinde ikinci kez tutuklamış ve bölücü pantürkist faaliyetleri gerekçesi ile 10 ay hapis cezasına çarptırılmıştır. Daha sonra ise savcılık tarafından açılan dava sonucunda “Devrim Lideri ve İslam Cumhuriyetinin kurucusuna hakaret içerikli CD’ler yapıp yayınlama” suçundan 7 ay daha hapis cezasına çarptırılmıştır. Yapılan işkenceler sonucunda iki parmağı kırılmış, tıbbi müdahale edilmediğinden iyileşmesi çok uzun sürmüş ve sorunlu olmuştur. Kendisi ayrıca tutuklandıktan sonra üniversiteden atılmıştır.

Bütün siyasi ve düşünsel mahpusların özgürlüğü dileği ile

16 Şubat 2008

Azerbaycan Siyasi Mahpuslarını Müdafaa Komitesi ( A S M E K )

Sözcü: Ali Rıza Cevanbaht

quluncu@gmail.com

Devamını oku...

6 Şubat 2008 Çarşamba

[İran’da] Din Adamları Özel Mahkemeleri bir Azerbaycanlı din adamını 1 yıl kesin hapis cezasına mahkûm etti

Azerbaycanlı milli aktivist, din adamı Hüccet Ül-İslam Abdülaziz AZİMİ KADİM, Kum kenti Din Adamları Özel Mahkemesi 2.şubesi tarafından 1 yıl kesin hapis cezasına mahkûm edildi. Hüküm 3 Şubat 2006 mahkemeye çağrılarak kendisine iblağ edilmiştir.

Verilen hükümde şu ifadeler yer almaktadır:“Dosyanın içeriğinden, daha önce Din Adamları Özel Mahkemeleri 5.şubesinin 30 Mart 2005 tarihinde verdiği hükümle adı geçen şahsın 10 yıl süreyle din adamlığı elbisesi giymekten menedildiği ve 10 yıllık süre dolduktan sonra da ancak hükmü yürürlüğe sokan savcının isteği ve Din Adamları Özel Mahkemeleri’nin onayı ile tekrar din adamlığı elbisesi giyebileceğine mahkûm edildiği görülmektedir. Mahkûmun itirazı üzerine 20 Şubat 2006 tarihinde özel temyiz mahkemesine gönderilen hüküm aynen onaylanmış ve kesinleşmiştir. O ayrıca verilen hükme uymayarak din adamlığı elbisesi giymesi gerekçesiyle yargılanarak 91 gün hapis cezasına çarptırılmıştır. Bütün bunlarla birlikte mahkûm 20 Şubat 2007 tarihinde verilen hükme rağmen din adamlığı elbisesi giyinmiş olarak Kum şehri Özel Savuculuğuna müracaat etmiş ve yapılan soruşturmada mahkemenin hükmünü tanımadığını da açık şekilde ifade ve ısrar etmiştir…”

Din Adamları Özel Mahkemeleri Hüccet Ül-İslam Abdülaziz AZİMİ KADİM hakkındaki suçlamayı doğru bularak Din Adamları Özel Mahkemeleri Düzeltilmiş Kanunname’sinin 43. maddesi ve İslami Ceza Kanunu’nun 48. maddesine dayanarak kendisine 1 yıl kesin hapis cezası vermiştir.

Hüküm Kum kenti Din Adamları Özel Mahkemesi 2.şubesinin başkanı yargıç Hüseyin BAHRAMİ tarafından iblağ edilmiştir.

Hüccet Ül-İslam Abdülaziz AZİMİ KADİM geçen yıllarda defalarca tutuklanmış ve hapsedilmiştir. O cümleden, o 5 Ağustos 2005 tarihinde Tebriz’in Tuba Parkı’nda yer alan Milli Salar Bağır Han’ın mezarı üstünde yapılan Meşrutiyet Devrimi’nin yıl dönümü ağırlama töreninde tutuklanmış ve 3 ay gözaltında kaldıktan sonra rehin karşılığında şartlı olarak serbest bırakılmıştır. Azimi Kadim Tebriz kenti Din Adamları Özel Mahkemesi’nde yargılanarak bir yıl hapis, Azerbaycan illerinden 5 yıl sürgün ve “din adamlığı haysiyetine hakaret” suçundan 10 yıl süreyle din adamlığı elbisesi giyememek cezası almıştır. Mart 2006’da kendisi hapis cezasını geçirmek üzere Tebriz hapishanesine gönderilmiştir fakat 6 ay sonra şartlı af sureti ile tahliye edilmiştir.

Uluslar Arası Af Örgütü 24 Ağustos 2005, 4 Mayıs 2006 ve 27 Ekim 2006 tarihlerinde Hüccet Ül-İslam Abdülaziz AZİMİ KADİM hakkında 3 ayrı bildiri yayınlamıştır.

5 Şubat 2008
Azerbaycan Siyasi Mahpuslarını Müdafaa Komitesi – A S M E K
Sözcü: Ali Rıza Cevanbaht
quluncu@gmail.com

Devamını oku...

30 Ocak 2008 Çarşamba

İRAN - Sa'id Metinpour - gazeteci, Azerbaycanlı kültürel haklar aktivisti ve kardeşi Elirza Metinpou

KAMUSAL BELGE - AI İndeksi: MDE 13/019/2008
30 Ocak 2008

UA 137/07 MDE 13/068/2007, 7 Haziran 2007 ve (MDE 13/106/2007, 23 Ağustos 2007) - İşkence ve Kötü Muamele Korkusu/ Güvenlik Endişesi Raporlarıyla ilgili Ek Bilgi

İRAN - Sa'id Metinpour (E) (Said Metinpur) - gazeteci, Azerbaycanlı kültürel haklar aktivisti ve kardeşi Elirza Metinpour (Ali Rıza Metinpur)

Said Metinpur 25 Mayıs 2007 tarihinde ülkenin kuzey-batısındaki Zenjan şehrinde gözaltına alınmış olup Tahran'daki Evin Hapishanesinin 209. bölümünde tutulmaktadır. Yetkililer, videoya kaydedilecek olan itiraflar almak amacıyla ona işkence etmişlerdir. 28 Ağustos'ta İstihbarat Bakanlığı kardeşi Ali Rıza Metinpur'u gözaltına almıştır, onun da Evin Hapishanesine nakledilerek işkence gördüğü bildirilmektedir. Metinpur kardeşlere yönelik resmi suçlamalarla ilgili bilgi yoktur.

Eşi Atiye Taheri, Said Metinpur'u 17 Aralık'ta ziyaret edebilmiştir. Açıklamalarına göre Metinpur'un sağlık durumu oldukça kötü olup aşırı kilo kaybı ve saç dökülmesi vardır. Metinpur, gözaltı sürecinin büyük bir bölümünde tecritte tutulmuştur. Serbest bırakılması için istenen kefalet yaklaşık 540 bin dolar olup, ailesinin karşılayamadığı bir miktardır.

Uluslararası Af Örgütü, Said ve Ali Rıza Metinpur'un İran'daki Azerbaycan toplumu adına yürüttükleri barışçıl aktiviteler nedeniyle gözaltına alınan birer vicdan mahpusu (düşünce suçlusu) olduğuna inanmaktadır. Metinpur kardeşler daha önce yetkililerden tarafından Azerbaycan Türkçesinde eğitime yönelik çıkarılan engellerin protesto edildiği gösterilere katılmaları nedeniyle gözaltına alınmışlardır.Said Metinpur, İran'daki Azerbaycan toplumunun anadil ve kültürel hakları savunucusu olup günlük gazete Merdom-e nov ve bazı yerel yayınlarda çıkan yazılarında, İran yetkililerinin Azerbaycanlılara yönelik baskısını eleştirmiştir.

GENEL BİLGİLENDİRME: İrandaki Azerbaycanlılar çoğunlukla Şii Müslüman olup Türki bir dil konuşurlar. İran'ın en büyük azınlığı olup resmi istatistiklere göre nüfusun %25-30'luk bölümünü oluşturan bu halk genelde ülkenin kuzeyinde ve başkent Tahran'da yaşamaktadır. İrandaki Azerbaycanlıların çoğu, anayasal hakları olan Azerbaycan Türkçesinde eğitim dahil olmak üzere daha geniş kültürel haklar talep etmektedirler. İran Anayasasının 15. Maddesine göre: "İran halkının resmi ve ortak dili Farsçadır. Resmi yazışmalar, metinler ve senetler ve okullarda okutulan ders kitaplarının bu dilde olması gerekir. Fakat basında ve toplu iletişim araçlarında yerel ve etnik dillerin kullanılması ve okullarda Farsçanın yanında yerel edebiyatın okutulması (öğretilmesi) serbesttir".

Küçük bir azınlık İran Azerbaycanı’nın İran’dan ayrılarak Azerbaycan Cumhuriyeti’ne katılmasını desteklemektedir. İran Devlet yetkilileri sınır bölgelerinde yaşayan azınlık halklarına son yıllarda giderek artan bir kuşkuyla bakmakta ve bu toplumların huzursuzluğunu İngiltere’nin ve ABD’nin kışkırtması olarak görmektedir. Azerbaycan kültürel kimliğini ve anadili kullanım haklarını savunanlar genellikle pan-Türkizm yayılmacılığı yaparak ülke güvenliğine karşı eylemlerde bulunmak” gibi belli belirsiz sözlerle bezenmiş suçlamalarla karşılaşmaktadırlar.

2006 yılının Mayıs ayında İran'ın Azerbaycan Türk nüfusunun çoğunlukta olduğu kuzey-batı şehirlerinde, 12 Mayıs günü devlet gazetesi "İran"da yayınlanan ve Azerbaycanlıların çoğunun hakaretamiz olarak kabul ettikleri karikatürler protesto edildi. Bu gösterilerde yüzlerce katılımcı gözaltına alındı. Diğer gözaltı dalgaları 2006 yılının Eylül ayında eğitim yılının başlangıcının boykotu, 2007'nin Şubat ayında Uluslararası Anadili Günü kutlamaları ve 2006 Mayıs gösterilerinin yıldönümü gibi Azerbaycan topluluğu için önemli olan tarihlerde gerçekleşti.

ÖNERİLEN EYLEM: Lütfen Farsça, İngilizce, Fransızca, Arapça ya da kendi dilinizde bir mektup yazarak en kısa sürede gönderin. Mektubunuzda:

- İran'daki Azerbaycan toplumu adına yürüttükleri barışçıl aktiviteler nedeniyle gözaltına alınan birer vicdan mahpusu (düşünce suçlusu) olan Said ve Ali Rıza Metinpur'un hiç bir ön koşul olmadan bir an önce serbest bırakılmalarını talep edin;

- Yetkililerden, Said ve Ali Rıza Metinpur'a ailesiyle düzenli iletişim kurma ve avukat tutma izni verilmesini, ayrıca talep ederlerse sağlık yardımı sağlanmasını isteyin;

- Yetkililere, Said ve Ali Rıza Metinpur'a yönelik işkence iddialarını soruşturarak sorumluları yargılamaları çağrısında bulunun;

- İran Anayasasının 38. maddesinde, gözaltındakilerden baskı altında ve zor kullanarak itiraf alınmasının yasaklandığını hatırlatın.

Devamını oku...

25 Ocak 2008 Cuma

Sağlık Endişesi: Behrouz Seferi , Layla Heydari Seferi'nin eşi

KAMUSAL BELGE
AI Indeks: MDE 13/015/2008

25 Ocak 2008 - UA 21/08 İşkence/ Olası Düşünce Mahkumları/ Sağlık Endişesi

İRAN

Behrouz Seferi (Behruz Seferi) (E) İran Azerbaycanlısı
Layla Heydari (Leyla Heydari) (K), Seferi'nin eşi

İran'daki Azerbaycanlılara daha geniş anadil kullanım hakları verilmesi için kampanya yürüten Behruz Seferi, suçlamaları belirtilmeden ve mahkemeye çıkarılmadan Mayıs'ın son günleri ya da Haziran'ın başından beri gözaltındadır. Eşi Leyla Heydari ise 28 Ağustos'tan beri gözaltında tutulmaktadır. Her iki aktivist Tahran'ın Evin Hapishanesinde tutulmakta ve işkence gördükleri iddia edilmektedir. Mahkumların hiçbirinin avukat tutmasına izin verilmemektedir.

Behruz Seferi, İran'da devlet gazetesinde Azerbaycanlıların büyük çoğunluğunu rencide eden bir karikatürün yayınlanmasının birinci yıldönümündeki gösterilerden hemen sonra gözaltına alınmıştır. 4 Aralık gününe kadar yaşadığı Zenjan şehrinde tutulan aktivist daha sonra Evin Hapishanesine yerleştirilmiştir.

Leyla Heydari'nin işlettiği ve Azerbaycanla ilgili kitaplar, müzik cdleri ve diğer kültürel eşyalar satan mağaza 2006'da yetkililer tarafından kapatıldı. Heydari, eşinin gözaltına alındığını duyurmaması konusunda yetkililerden uyarılar almış ancak 28 Ağustos'ta İstihbarat Teşkilatına eşini ziyaret etmeye çağrılmış ve orda tutuklanmıştır. Heydari de eşiyle birlikte 4 Aralık günü Evin Hapishanesine götürülmüştür.

Aileleri mahkumları ziyaret etmeye 31 Aralık'ta izin alabilmişler ve onların "itiraf vermeleri için" işkence gördüklerini düşündüklerini açıklamışlardır. Leyla Heydari'nin sağlık durumunun kötü olduğu ve şiddetli baş ağrıları çektiği, ancak çok az sağlık yardımı verildiği bildirilmiştir. Heydari'nin ayrıca kalbinde sorun olduğu ve hapishanenin sağlık bölümüne götürülmek zorunda kaldığı, ordaki yetkililerin ise Heydari'ye hapishane dışında tedavi izni verilmesi gerektiğini söyledikleri belirtilmiştir.

GENEL BİLGİLENDİRME: İrandaki Azerbaycanlılar çoğunlukla Şii Müslüman olup Türki bir dil konuşurlar. İran'ın en büyük azınlığı olarak bilinen bu halk genelde ülkenin kuzeyinde ve başkent Tahran'da yoğundurlar. İrandaki Azerbaycanlıların çoğu, anayasal hakları olan Azerbaycan Türkçesinde eğitim dahil olmak üzere daha geniş kültürel haklar talep etmektedirler. Küçük bir azınlık İran Azerbaycanı’nın İran’dan ayrılarak Azerbaycan Cumhuriyeti’ne katılmasını desteklemektedir. Azerbaycan kültürel kimliğini ve anadili kullanım haklarını savunanlar genellikle pan-Türkizm yayılmacılığı yaparak ülke güvenliğine karşı eylemlerde bulunmak” gibi belli belirsiz sözlerle bezenmiş suçlamalarla karşılaşmaktadır.
2006 yılının Mayıs ayında, Azerbaycanlı nüfusun çoğunlukta olduğu kuzeybatı şehirlerinde, İran devlet gazetesinin Azerbaycanlılara yönelik hakaret içeren yayınına karşı protestolar başladı. Yüzlerce katılımcı protestolar sırasında ve sonrasında tutuklandı. 2006 yılının Eylül ayında eğitim-öğretim yılının boykotu, 2007 yılının Şubat ayında Dünya Anadili kutlamaları ve 2006 Mayıs protestolarının yıldönümleri gibi Azerbaycan toplumu için önemli olan diğer tarihlerde de gözaltı dalgaları yaşanmaktadır.
İran Devlet yetkilileri sınır bölgelerinde yaşayan azınlık halklarına son yıllarda giderek artan bir kuşkuyla bakmakta ve bu toplumların huzursuzluğunu İngiltere’nin ve ABD’nin kışkırtması olarak görmektedir.

ÖNERİLEN EYLEM: Lütfen Farsça, İngilizce, Arapça, Fransızca ya da kendi dilinizde bir mektup yazarak en kısa sürede gönderin. Mektubunuzda:

- Behruz Seferi ve eşi Leyla Heydari'nin aylardır suçlamaları belirtilmeden gözaltında tutulmaları nedeniyle endişe duyduğunuzu belirtin ve bunun sebebini sorun;

- Yetkililerden, adli bir suçla adaletli bir şekilde yargılanmadıkları takdirde sadece İran Azerbaycanlıları adına yürüttükleri barışçıl faaliyetler yüzünden gözaltına alınmışlarsa aktivistlerin hiç bir ön şart olmadan hemen serbest bırakılmalarını talep edin;

- Yetkililere Behruz Seferi ve Leyla Heydari'nin işkenceye maruz kaldıklarına dair raporları değerlendirmeleri ve sorumluları yargılamaları çağrısında bulunun;

- İran Anayasasının 38. maddesinde, gözaltındakilerden baskı altında ve zor kullanarak itiraf alınmasının yasaklandığını hatırlatın.

Devamını oku...

1 Ocak 2008 Salı

Uluslararası Af Örgütü- İran'da İnsan Hakları Durumu: 2007 Yıllık Raporu

İran İslam Cumhuriyeti

Devlet Başkanı: İran İslam Cumhuriyeti Lideri: Ayetullah Seyyid Ali Hamaney
Hükümet Başkanı: Cumhurbaşkanı: Dr. Mahmud Ahmedinejad
Ölüm Cezası: Uygulanıyor
Nüfus: 71.2 milyon
Ortalama Yaşam Süresi: 70.2 yaş
5 yaş altı ölüm (e/k): 1.000'de 32/31
Yetişkinlerde okuma yazma oranı: yüzde 82.4

Yetkililer muhalif düşünceleri bastırmaya devam etmektedirler. Gazeteciler, yazarlar, bilim adamları, kadın hakları ve toplumsal aktivistler keyfi olarak gözaltına alınmakta, yolculuk yasağı getirilmekte, sivil toplum örgütlerinin kapatılmakta ve rahatsız edilmektedirler. Büyük kısmı Kürt ve Beluci topluluklar tarafından yönetilen silahlı muhalefet ve İran devletinin azınlık topluluklarına yönelik baskıları devam etmektedir. Kadınlara yönelik ayrımcılık yasalarda ve uygulamadaki yerini korumuştur. İşkence kötü muamele hapishane ve gözaltı merkezlerinde yaygın olarak görülmektedir. Nisan ayında duyurulan resmi güvenlik önlemleri sonrası idam edilenlerin sayısı hızla artmış, yedisi çocuk en az 335 kişi idam edilmiştir. Taşlayarak öldürme, kırbaçlama ve organ kesme cezaları halen uygulamadadır.

Azınlıklara Yönelik Baskı
Kültürel ve siyasi haklarının tanınması için kampanyalar yürüten İran'ın etnik azınlıklarına yönelik baskılar devam etmektedir.

Azerbaycanlılar
İran Azerbaycanlısı yüzlerce aktivist, 21 Şubat Uluslararası Anadili Günü'nde yapılan barışçıl gösterilerle ilgili olarak gözaltına alınmışlardır. Göstericiler, anadillerinin okullarda ve İran'ın Azerbaycanlı nüfusunun yoğun olduğu kuzeybatı bölgesindeki diğer eğitim kurumlarında kullanılmasını talep etmişlerdir.

Avukat ve insan hakları savunucusu olan vicdan mahpusu (düşünce suçlusu) Saleh Kamrani, Ağustos ve Aralık ayları arasında Evin Hapishanesinde gözaltında tutulmuştur. O 2006 yılının Eylül ayında "sistem aleyhine propaganda yaymak" suçlamasıyla beş yıl ertelenen bir yıl hapis cezasına çarptırılmıştı. Gözaltına alınmasının bu cezayla bağlantılı olup olmadığı bilinmemektedir.

Devamını oku...

11 Aralık 2007 Salı

İRAN’DA AZERBAYCANLI AKTİVİSTLERE HAPİSLER VE VERİLEN YENİ HÜKÜMLER

[Güney] Azerbaycanlı birçok gazeteci, insan hakları savunucusu ve siyasi-toplumsal aktivistin o cümleden ASMEK’in kurucu üyelerinden İlgar MERENDLİ’nin belirsizlik içindeki geçici tutukluluğu devam ederken İslami Devrim Mahkemeleri tarafından verilen birçok hapis hükmü de Azerbaycan İl Temyiz Mahkemelerinden son onayını almış ve birçok mahkûm hapishaneye yollanmıştır. Şu an itibariyle ASMEK’in bilgilerini elde edebildiği İran’da hapiste bulunan Azerbaycanlı aktivistlerin listesi aşağıdaki gibidir:

Abbas LİSANİ (Erdebil Hapishanesi), Hadi HEMİDİ ŞEFİK (öğrenci-Urumiye Hapishanesi), Elyaz YEKANLI (gazeteci-Urumiye Hapishanesi), Mehdi NURİ (öğrenci-Tebriz Hapishanesi), İbrahim MOİNİ (Urumiye Hapishanesi), Rıza PAŞAYİ (gazeteci-Nagada Hapishanesi), Sa’id METİNPUR (gazeteci-Tahran’ın Evin Hapishanesi), Celil GANİLU (Tahran’ın Evin Hapishanesi), Behruz SEFERİ (Zencan’ın Seferabad Hapishanesi), Mustafa MEYDANNEVERD (Urumiye Hapishanesi), Leyla Haydari (Zencan’ın Seferabad Hapishanesi), Ali Rıza METİN PUR (Zencan’ın Seferabad Hapishanesi), Salih KAMRANİ (avukat-Tahran’ın Evin Hapishanesi), Abdullah ABBASİ CAVAN (üniversite hocası-Tahran Evin Hapishanesi), Muhammed NÜSRETİ (öğrenci-Tahran Evin Hapishanesi), Ali ABBASİ (Erdebil Hapishanesi), İlgar MERENDLİ (gazeteci-Tahran’ın Evin Hapishanesi), Mir Kasım SEYİDİN ZADE (gazeteci-Tahran Evin Hapishanesi), Ali HACI MUHAMMEDİ (Nagada Hapishanesi), Muhsin HÜSEYİNZADE (Maku Hapishanesi), Tayip İBRAHİMZADE (Maku Hapishanesi), Habib MEHRİ (Tebriz Hapishanesi), Mensur CİDDİ (Erdebil Hapishanesi).

Azerbaycan’ın Alevi (Ehl-i Hak) vatandaşlarından olan Sehend Ali MUHAMMEDİ, Bahş Ali MUHAMMEDİ, İbadullah KASIMZADE ve (Kubat oğlu) Mehdi KASIMZADE isimli dört inançsal mahpus da Urumiye Hapishanesinde bulunmaktalar.

Hüseyin FURUHİDE casusluk suçlamasıyla Hoy Hapishanesinde tutuklu bulunmaktadır.

ASMEK olarak tüm siyasi gruplar ve insan hakları savunma kuruluşlarını yukarıda adı geçen tutuklulara yardıma çağırıyoruz. Bütün bunlarla birlikte Güney Azerbaycan’ın batı bölgesindeki vatandaşlarımızın terörist silahlı gruplar tarafından vatandaşlık haklarının ihlal edilmesini ASMEK olarak kınayıp bu konuda endişe duyduğumuzu bildiriyoruz. Güvenilir kaynaklardan elde ettiğimiz bilgilere esasen; PEJAK adlı bu terörist grup Maku, Hoy, Salmas, Urumiye, Nagada, Üşneviye, Piranşehir, Mahabad, Serdeşt,… gibi Türkiye ve Irak sınırında yerleşen kentlerin sınıra yakın köylerinde yerli halktan haraç almakta ve hatta bazı dağlık sınır geçişlerinde yasadışı gümrükler kurmaktadırlar. Bölgenin Sünni Türk köylerinden olan Salmas’ın İsti Su ve Urumiye’nin Hamamlar köylerinden aldığımız bilgilere göre bu grup bölge köylerindeki yerel halka zaman zaman sorunlar çıkarmaktalar. Özellikle bu gruplar sahte bir haritayı öne sürmekle bölgede yaşayan Kürt azınlığının gençlerini kandırmaya çalışmaktalar. Kuşkusuz bu gibi faaliyetler bölgede huzur ve güven ortamına zarar verecek mahiyette olup Batı Azerbaycan Türk halkının Kürt azınlığına şüpheyle bakmasına neden olabilecektir. Kanaatimizce silahlı hareketlere karşı olan Kürt siyasi ve insan hakları kuruluşlarının sözü edilen grupların huzur bozucu ve güven yıkıcı faaliyetlerini etkisiz hale getirmek ve bölgede var olan barış ve karşılıklı anlayış ortamını pekiştirmek için daha fazla gayret sarf etmeleri gerekmektedir. Kuşkusuz terörist grupların silahlı hareketleri bölgede yaşayan Türk halkı ve Kürt azınlığına zarar vermekten başka hiçbir yararı olmayacaktır.

AZERBAYCANLI SİYASİ MAHPUSLAR HAKKINDA AYRINTILI RAPOR

TEBRİZ:
Azerbaycan Milli Hareketi’nin aktivistlerinden olan Habib MEHRİ 16 Ekim 2006’da Tebriz’de tutuklanmış ve birkaç gün gözaltına alındıktan sonra geçici olarak serbest bırakılsa da 17 Kasım’da tekrar tutuklanmıştır.

Tebrizli siyasi aktivist Amir Abbas BENAYİ KAZİMİ 6 ay hapis yattıktan sonra yenice özgür bırakılmıştır. Azerbaycan Milli Hareketi mensubu olan Benayi Kazimi’ye İslami Devrim Mahkemeleri Tebriz şubesi tarafından 2 yıl hapis cezası verilmişti fakat hükme edilen itiraz sonucunda hüküm 1 yıla indirilmişti. Benayi Kazımi’nin 6 ay hapis yatmasını dikkate alarak (mahkûmiyet süresinin yarısı) mahkeme kendisinin şartlı tahliye isteğine olumlu yanıt vermiş ve halen kendisi şartlı olarak serbest bulunmaktadır. Benayi Kazımi 14 Mayıs 2007 tarihinde Tebriz’de kendi evinde İTTİLAAT [İran İstihbarat Bakanlığı] görevlilerince tutuklanmış, 1 ay İttilaat’ta işkenceyle birlikte tecrit hapsi çektikten sonra Tebriz Merkezi Hapishanesi 9.koğuşa yollanmıştı.

Doğu Azerbaycan temyiz mahkemesi Hüseyin AHMEDYAN’ın (Artum DİNÇ) 3 yıl kesin hapis cezasını 4 yıl ertelenmiş hapis cezasına [bir daha suç işlendiği takdirde yeni suça bu cezanın da eklenmesi üzere şartlı tahliye] ve Muhammed Rıza MUHAMMEdHANİ’nin 2 yıl kesin hapis cezasını 3 yıl ertelenmiş hapis cezasına indirgemiştir. Hüseyin AHMEDYAN 35 yaşında olup Ankara kentinde Hacettepe Üniversitesi’nde sosyoloji yüksek lisans öğrencisidir. Kendisi Mayıs 2006 Türkleri aşağılama karşıtı protestolarda tutuklanmış, bir kaç ay gözaltında kaldıktan sonra teminatla özgür bırakılmıştı. İslami Devrim Mahkemeleri Tebriz 1.şubesi tarafından verilen hükümde kendisi “Tebriz’de etnik milliyetçilik yapan unsurlardan birisi” olarak adlandırılmış, tutuklanmasına neden olarak “protestoların yönlendirilmesinde ve heyecanlı sloganlar atılarak insanların tehyiç edilmesinde önemli rol oynadığı” gösterilmiştir. Kendisi aynı zamanda “yasa dışı örgütler olan Azerbaycan Medeniyet Ocağı, Bağır Han Komitesi ve bölücü örgüt olan Kurtuluş Teşkilatı”nın örgütlendirilmesi, yönetimi ve üye toplamasına yardımcı olmasıyla suçlanmaktadır. O bunlarla birlikte Azerbaycan Cumhuriyeti, Türkiye ve Irak Türkmenlerinden olan kuruluşlarla irtibat içinde olmakla da suçlanmıştır. Mayıs 2006 protestolarına katılmak suçundan 2 yıl hapis cezası alan Muhammet Hani’nin hükmü ise 3 yıl ertelenmiş hapse indirilmiştir. Adı geçen her iki mahkûmun da avukatlığını Naki MAHMUDİ üstlenmiştir.

Mehdi (Elman) NURİ’nin Urumiye Hapishanesi’nden Tebriz Hapishanesi’nin mali mahpuslar koğuşuna aktarılmasından 2 ay geçmesine rağmen bir telefon bağlantısında ailesiyle görüşme hakkından yoksun bırakıldığını söylemiştir. Kendisinin söylediklerine esasen üniversitesi kendisine okulu daha fazla dondurma hakkını tanımamakta ve böylece üniversiteden atılma tehlikesiyle karşı karşıyadır. Nuri Nagada özel Azad Üniversitesi’nin İnşaat Mühendisliği Bölümü üçüncü sınıf öğrencisidir. Mayıs 2006 protestoları ile ilgili Nagada’de tutuklanmış ve işkenceyle birlikte 80 gün geçici tutukluluğa tabi tutulduktan sonra 10 Eylül 2006’da rehin karşılığında şartlı olarak serbest bırakılmıştır. Kendisi daha sonra İslami Devrim Mahkemeleri Urumiye 3.şubesinde (yargıç Dervişi) “Pantürkist bölücü örgüt Güney Azerbaycan Milli Uyanış Hareketi’ne üye olmak ve ülke güvenliği aleyhine faaliyette bulunmak” suçundan yargılanarak 4 yılı ertelenmek üzere ve 3 yılı da Batı Azerbaycan, Doğu Azerbaycan, Erdebil ve Zencan illerinde ikamet etme hakkından mahrum bırakma sureti ile infaz edilecek olan toplam 7 yıl hapis cezasına mahkûm oldu. Hüküm itiraz sonucu Batı Azerbaycan ili temyiz mahkemesinde yeniden gözden geçirilerek 2 yıl kesin hapse indirildi. Nuri 8 Mayıs’ta mahkûmiyet süresini tamamlamak üzere Nagada’de tutuklanarak Urumiye hapishanesine gönderilmiştir.

Kapatılan “Dilmaç” dergisinin avukatı derginin Basın Denetim Kurulu tarafından kapatılmasından sonra Kültür Bakanlığına bir mektup yazarak verilen hükmün nedenini sorduklarını bildirmiştir. Muhammed Ali DADHAH, İSNA haber ajansının hukuki muhabiri ile yaptığı konuşmada adı geçen derginin Türkçe [Azerbaycan Türkçesi], Farsça ve İngilizce olmak üzere üç dilde yanlandığını bildirerek: “Basın Denetim Kurulu’nca kapatılan bu derginin şu ana kadar 10 sayısı yayınlanmıştır. Basın suçlarını yargılama yetkisini umuma açık ve adli jürinin hazır bulunduğu mahkemeye veren anayasanın 168.maddesinin açıklığını dikkate alarak bu hükmün yasal geçerliliğinin bulunmadığı kanaatineyiz çünkü çıkarılan resmi izinle derginin yayınlanması hakkı meydana gelmiştir ve bu hakkı sadece yasalarda belirlenen kanunen yetkili merciler geri alabilirler” şeklinde konuşmuştur. Derginin yayınlanması 25 Eylül’de imtiyaz sahibi ve sorumlu müdürü Ali Rıza SARRAFİ’ye teslim edilen resmi hükümle durdurulmuştur.

TAHRAN:
İnsan hakları savunucusu, gazeteci ve [Güney] Azerbaycan Siyasi Mahpuslarını Müdafaa Komitesi’nin (ASMEK) kurucu üyesi İlgar MERENDLİ (Yakup SALİKİ NİA) 31 Ekim Çarşamba gününden itibaren suçlaması hakkında hiçbir bilgi verilmeden ve avukat edinme hakkını kullanamadan Tahran’ın Evin Hapishanesi’nde tutulmaktadır. Tahran’ın Serbaz caddesindeki şahsi evinde tutuklanan Merendli en az 20 gün tecritte tutularak İttilaat [İstihbarat Bakanlığı] soruşturmacıları tarafından soruşturmaya tabi tutulmuştur. Merendli Aralık 2002’de ASMEK kurucu heyetinde yer almış Mayıs 2004’te ASMEK’in üyeleri Urumiye, Zencan, Kerec ve Tahran’da tutuklandığında 2 gün süreyle tutuklanarak soruşturulmuştur. Merendli Merend kenti nüfus kütüğüne kayıtlı olup evli ve 34 yaşındadır.

Mir kasım SEYİDİNZADE siyasi aktivist, 27 yaşında, Culfa nüfus kütüğüne kayıtlı ve Hemşehri gazetesinin siyasi sayfasının yorumcularındandır. İlgar MERENDLİ’den bir gün sonra tutuklanıp Evin Hapishanesine gönderilmiştir. Bu eski öğrenci aktivistin avukatı bulunmamakta ve suçları bilinmemektedir.

18 Ağustos tarihinde İttilaat [İstihbarat Bakanlığı] görevlilerince tutuklanmış ve Evin hapishanesine konmuş olan avukat ve insan hakları savunucusu Salih KAMRANİ ve Tahran’da bulunan Recaii Üniversitesi’nin hocası ve insan hakları aktivisti Abdullah ABBASİ CAVAN avukat edinemeden hala hapiste tutulmaktalar. Mühendis Abbasi Cavan’ın suçları hakkında ağabeyi Yedullah ABBASİ CAVAN’a hiçbir bilgi verilmemiştir. Babasını Nagada savaşında (Kürt silahlı grupların hücumu sonucunda) kaybeden mühendis Abbasi Cavan Nagadali olup ve Azerbaycan Milli Hareketi’nin en eski öğrenci aktivistlerindendir. Aynı şartların benzeri şekilde Evin Hapishanesi’nde tutulan Azerbaycan Milli Hareketi’nin medeni aktivistlerinden ve Ankara Üniversitesi İstatistik Bölümü yüksek lisan öğrencisi Muhammed NÜSRETİ 25 Eylül 2007 tarihinde Türkiye’den İran’a geçerken sınır kapısında güvenlik güçlerince tutuklanmıştır.

27 Ekim tarihinde bilinmeyen nedenlerle Tahran’da işyerinde tutuklanan Tebriz Üniversitesi Siyaset Bilimleri hocası Dr. Muhammed Ali HAYDARİ Evin Hapishanesi 209.koğuşunda 29 gün tecrit hapsi yaşadıktan sonra 500 milyon Riyal rehin karşılığında teminatla serbest bırakılmıştır. Tahran Üniversitesi Uluslar Arası İlişkiler Bölümü’nden doktora mezunu ve Taavon [Emektaşlık] Bakanlığı Uluslar Arası Bürosu’nun çalışanlarından olan Dr. Haydari, Tahran Üniversitesi’nde yayınlanan “Düzgün Xeber” [Düzgün haber] öğrenci dergisinin sorumlu müdürlüğü ve “Azerbaycanlı Öğrenci Dergileri Birliği”nin genel sekreterliğini yapmıştır. 40 yaşında ve Merend nüfus kütüğüne kayıtlıdır.

15 Kasım tarihinde Meşrutiyet Devrimi Milli Serdarı [serkerde-komutan] Settar Han’ın mezarının bulunduğu Şah Abdulazim mezarlığında yapılan “Milli Serdar Settar Han’ın Şahadet Yıldönümü Töreni”nde 30’un üstünde katılımcı gözaltına alınmış ve soruşturulduktan sonra teminatla serbest bırakılmışlardır. Bazılarının adı şöyledir:

Resul RIZAYİ (Şahindej[Sayın Gala]), Ayvaz HANİ (Sayın Gala), Vahid RASTGU (Tebriz-öğrenci), İsrafil RAFİYİ (Zenan-Tahran Recaii Üniversitesi öğrencisi), Hamid Rıza ŞEFİİ (Tebriz- Recaii Üniversitesi öğrencisi), Daryuş İBADPUR, Bilal VELİZADE, Cafer PEJMAN, Hüseyin SETTARİ

NAGADA(SULDUZ):
Alınan bilgilere göre Nagada’in “Yadigârlı” köyünde oturan Azerbaycan Milli Hareketi aktivisti Ali HACI MUHAMMEDİ Nagada hapishanesine gönderilmiştir. 21 Şubat 2007 tarihinde Türk Dili’nin okullarda okutulmamasını protesto yürüyüşleri sırasında Nagada’de güvenlik güçlerince tutuklanan Hacı Muhammedi geçici hapis yaşadıktan sonra yasa dışı yürüyüşe katılma ve bölücülük içerikli bildiriler taşıma suçundan Nagada Mahkemesi 101. ve 102.şubeleri tarafından yargılanarak 30 kırbaç, 4 ay kesin hapis ve 20 milyon Riyal para cezasına çarptırılmıştı. Hacı Muhammedi birkaç gün önce polis tarafından tutuklanarak Nagada hapishanesine konmuştur. Kırbaç cezası daha önce infaz edilmişti.

Nagadali Azerbaycan Milli Hareketi mensubu Kahraman GAMBERPUR’a (GAMBERİ) verilen 50 kırbaç cezası da infaz edildi. Gamberpur 21 Şubat 2007_tarihinde yasa dışı eyleme katıldığı gerekçesiyle tutuklanmış birkaç hafta sonra teminatla serbest bırakılmıştı. Siyasi aktivist Gamberpur İslami Devrim Mahkemeleri’nin verdiği hükümle 50 kırbaç ve 1 milyon Riyal para cezasına çarptırılmıştı. Uluslar Arası Af Örgütü 21 Şubat 2007 tarihinde Türk Dilinin okullarda okutulmamasını protesto yürüyüşleri sırasında [Güney] Azerbaycan kentlerinde tutuklananlar ile ilgili yayınladığı 9 Mart 2007 tarihli bildirisinde ASMEK’in verdiği bilgilere dayanarak tutuklu sayısını 75 kişi bildirmiştir. Bu bildiride Nagada’da tutuklanan 25 kişinin özellikle Gamberpur’un durumuyla ilgili endişe duyulduğu bildirmiştir. Bu bildiride Uluslar Arası Af Örgütü [Güney] Azerbaycanlı Türklerin yasal haklarını elde edebilmeleri için barışçıl eylemler gerçekleştirebilme hakkına sahip oldukları vurgulanmıştır.

Bu yılki Mayıs yürüyüşlerinde tutuklanan Nagadali Azerbaycan Milli Hareketi aktivisti Amir FERAHANİ Urumiye ve Nagada İttilaat [istihbarat Bakanlığı] idarelerinde 3 ay gözaltında kaldıktan sonra İslami Devrim Mahkemeleri tarafından 1 yıl ertelenmiş hapis cezasına çarptırıldı. Ferahani evli ve iki çocuk babasıdır.

Mayıs 2006 protestolarında tutuklanan ve 31 gün gözaltında kaldıktan sonra teminatla serbest bırakılan Nagadali kültürel aktivist, bestekâr sanatçı Sirus SİYAMİ 3 ay 1 gün hapis ve 3 milyon Riyal para cezasına çarptırılmıştır. İran İslam Cumhuriyeti’nin güvenlik ve istihbarat kurumları hamasi Türkçe şarkılar besteleyip milli törenlerde çıkış yaptığı için sürekli Siyami’yi baskı altında tutmaktalar.

Mayıs 2006 protestolarından önce tutuklanan Aktivist Behzad GUÇANİ aklanmıştır.

Gazeteci, Azerbaycan Türkçesi dil ve edebiyat öğretmeni ve merkezi Urumiye’de bulunan “Bilim Yolu” sivil toplum örgütünün Nagada temsilcisi (bu NGO birkaç ay önce Batı Azerbaycan İl Polis Teşkilatı’nın Umumi Mekânlar Denetim Şubesi tarafından kapatıldı) Mir Ali RIZAİİ, İslami Devrim Mahkemeleri Urumiye Şubesi’nde muhakeme edilmektedir. Birkaç duruşmanın yapıldığı davaya hüküm verilmesini beklenmektedir. Rızaii Mayıs 2006 protestolarında ve “ Nagada şehitlerinin yıl dönümü töreni”nde güvenlik güçlerince tutuklanmış ve 30 gün gözaltında kalmıştı.

Belirtilmesinde fayda vardır ki; Mayıs 2006’da [Güney] Azerbaycan Türklerinin protesto amaçlı kitlesel ayaklanması sırasında Nagada’da protestoculara toplu kırım yapılmasının daha öncesinden bile Azerbaycan Milli Hareketi siyasi ve medeni aktivistlerinin kendileri ve aileleri güvenlik ve istihbarat teşkilatlarınca sürekli şekilde baskı altında tutulmaktalar. Öyle ki Nagada’da kentin güvenlik durumu hala tam olarak normale dönmemiştir ve sonuç olarak da bu kentin haberlerini almak son derece zor bir hale gelip Başka kentlerin aktivistlerinin Nagadali aktivistlerle irtibat kurabilmeleri de son derece zor ve sorunlu bir hal almıştır. Ali HACI MUHAMMEDİ’nin dışında en az üç Nagadali aktivist daha hapisteler: İbrahim MOİNİ (Urumiye hapishanesi), Abdullah ABBASİ CAVAN (Tahran Evin Hapishanesi) ve Rıza PAŞAYİ (Nagada Hapishanesi).

Nagada İttilaat idaresi de son günlerde Mayıs 2006 protestolarında canını yitirenlerin ailelerine baskıyı arttırmıştır. İttilaat görevlileri merhum Tevhit AZERİYUN’un evinde arama yaparak annesinden soruşturma yapmış kendisini diğer oğulları Ali ve Veli’yi tutuklamakla tehdit etmişler. Diğer yandan başka canını yitiren vatandaşımız Hüseyin FETHİPUR’un ağabeyi Kerim FETHİPUR’u babası ile birlikte soruşturmak üzere İttilaat idaresine çağrılmışlar. İttilaat evlatlarını kaybeden ailelere evlatlarının mezarı üstünde toplu yas töreni yapmamaları gerektiğini söylemiştir. Mayıs 2006 protestolarında polis, Devrim Koruyucuları ve özel sivil kuvvetlerin doğrudan açtığı ateş sonucunda canını yitirenlerden dört kişisi olan Tevhit AZERİYUN (Rahmetullah oğlu–25 yaşında), Himmet İSİMZADE (Murtaza oğlu–35 yaşında), Hüseyin FETHİPUR (Akber oğlu–17 yaşında, lise öğrencisi) ve Asker KASIMİ’nin (Kurban oğlu–39 yaşında) mezarları Nagada’nın yakınındaki Muhammedyar kasabasında bulunmaktadır. Kendilerinin yas törenleri ağır güvenlik tedbirleri altında yapılmış defin töreni sırasında yüzlerce silahlı kuvvet bölgede hazır bekletilmiş, törene sadece 1.derece akrabaların katılmasına izin verilmiştir.

URUMİYE:
Urumiye ve Tebriz üniversitelerinde yayınlanan Sehend ve Telengor öğrenci dergileri sadece 1 sayı yayınlandıktan sonra kapatılmış sorumlu müdürleri üniversite güvenliğine çağrılmıştır.

Mayıs 2007’de (Mayıs 2006 protestolarının yıl dönümü törenlerinde) tutuklanıp 2 hafta gözaltında tutulduktan sonra tutuksuz yargılanmak üzere serbest bırakılan Urumiye Üniversitesi Tarım Makineleri Mühendisliği Bölümü öğrencisi Şebisterli Perviz SULTANİ (Araz) İslami Devrim Mahkemeleri Urumiye şubesince İslami Ceza Kanunları’nın 500.maddesine istinaden 5 ay kesin hapis cezasına mahkûm edilmiştir. Hükmün infazı 2 yıl ertelenmiştir.

Öğrenci Hadi HEMİDİ ŞEFİK, gazeteci Elyaz YEKANLI, Mustafa MEYDANNEVERD, Sehend Ali MUHAMMEDİ (Muhammet oğlu), Bahş Ali MUHAMMEDİ (Muhammet oğlu), İbadullah KASIMZADE (Kubat oğlu) ve Mehdi KASIMZADE (Kubat oğlu) Urumiye Hapishanesinde mahkûmiyet sürelerini geçirmekteler. Adı geçen altı kişiden ilk üç kişisi Azerbaycan Milli Hareketi mensubudur, diğer dört kişi Azerbaycan Alevilerinden (Ehl-i Hak) olup inançsal mahkûmlardırlar.

ERDEBİL:
Azerbaycan Milli Hareketi aktivisti Ali ABBASİ Erdebil İttilaat idaresinde 34 gün tecrit hapsi çektikten sonra Kasım ayında Erdebil Merkezi Hapishanesi’nin 7.koğuşuna yollanmıştır. Abbasi ülke güvenliği aleyhinde propaganda yapmakla suçlanmaktadır. Abbasi’ye görüşme yasağı konmuştur.

Azerbaycan Milli Hareketi’nin kültürel aktivistlerinden olan Mensur CİDDİ aldığı 10 ay kesin hapis cezasını çekmek üzere 1 Aralık 2007’de Erdebil Hapishanesine müracaat etmiştir. Ciddi Eylül 2006’da [Güney] Azerbaycan Milleti’nin Türk Dili’nin okullarda okutulmamasını protesto yürüyüşlerinde güvenlik güçlerince tutuklanmış Erdebil Umumi Mahkemesi 105.şubesine yollanmış bu mahkemece İran İslam Cumhuriyeti aleyhinde propaganda yapma suçundan 4 ay ertelenmiş hapis cezasına mahkûm edilmiştir. Ciddi Erdebil Tıp Bilimleri Üniversitesi’nin emekli memuru olup İran-Irak savaşından %35’lik gazidir. Kendisi ayrıca savaş yıllarında 9 yıl Irak’ta esir kaldığından “Azade”lik devlet onur lakabına sahiptir.

Erdebil’in en tanınmış Milli Hareket mensubu, Mayıs 2006 ayaklanması sırasında tutuklanıp hala hapiste olan Abbas LİSANİ’nin avukatı Erdebil İl Polis Teşkilatı’nın Lisani aleyhinde açtığı davanın Erdebil Umumi Mahkemesi 8.şubesince düşürüldüğünden ve hükmün Erdebil hapishanesinde müvekkiline tebliğ edildiğinden haber vermiştir. Lisanî’nin avukatı Seyid Muhammed Rıza FAKİHİ, İSNA haber ajansının hukuki muhabiri ile konuşmasında bildirmiştir: “Erdebil İl Polis Teşkilatı Mayıs 2006 Erdebil ayaklanması ile ilgili Lisani aleyhinde Erdebil İl Mahkemesine şikâyette bulunarak polise verilen maddi zararların karşılığının Lisani’den alınması talep etmişti.”

Abbas LİSANİ [Güney] Azerbaycan Türklerinin Mayıs 2006’daki kitlesel ayaklanmasından sonra Erdebil’de tutuklanmış ve halen de tutuklu bulunmaktadır. Yasal hakkının bulunmasına rağmen şu ana kader kendisi izine gönderilmemiştir.

Mişkinşehirli Azerbaycan Milli Hareketi aktivisti, Millet Bankası’nın arşiv daire memuru Sirus AZİZİ bu yılın Kasım ayında pantürkist çalışmalarından dolayı işyerinden atılmıştır. Azizi’ye göre banka güvenlik dairesi kendisinin iş odasına gizli mikrofon koymuştur.

MAKU:
Azerbaycan Milli Hareketi mensupları Muhsin HÜSEYİNZADE (Demirçi) ve Tayip İBRAHİMZADE Maku Hapishanesine gönderilmişler. Bu iki aktivist Eylül 2006’da Türk dilinin okullarda okutulmamasını protesto yürüyüşlerinde Maku’da güvenlik güçlerince tutuklanmış birkaç gün gözaltında kaldıktan sonra teminatla serbest bırakılmışlardı. İslami Devrim Mahkemelerince 10 ay kesin hapis cezası alan bu iki aktivist Maku Hapishanesi’ne gönderilmişler.

Bölücü pantürkist örgüt lehinde propaganda yapmak suçundan İstihbarat Bakanlığınca tutuklanan Polis subayı Hasan ALİZADE Batı Azerbaycan İl Polis Teşkilatı İlkin Ceza Komisyonu tarafından işten ihraç edilmiştir. İstihbarat Bakanlığı’nda kendisine işkence yapılarak yalan ifade vermeye zorlandığı bildirilmiştir. Alizade, Güvenlik Güçleri Komutanlığı Polis Çalışanları Suçlarına Bakma Komisyonu’na yazdığı bir mektupta, kendisine vurulan pantürkist örgüt lehinde propaganda yapmak gibi ithamların doğru olmadığını savunmuş, verilen hükmün doğru olmadığını bildirerek hükmün yeniden gözden geçirilmesini istemiştir.

HOY:
“Evrin” sivil toplum örgütünün genel sekreteri Şirzad HACILI Batı Azerbaycan İli Temyiz Mahkemesi tarafından 3 ay 1 gün kesin hapis cezasına çarpıtılmıştır. Hacılı Türk Dili’nin okullarda okutulmamasını protesto yürüyüşlerinde Hoy’da güvenlik güçlerince tutuklanmış 15 gün tecritte kaldıktan sonra teminatla serbest bırakılmıştı. Hacılı İslami Devrim Mahkemeleri Hoy Şubesi (yargıç Novruzi) tarafından 1 yıl hapis cezasına çarptırılmış fakat verilen hükme itiraz ettikten sonra temyiz mahkemesinde hüküm yeniden gözden geçirilerek 3 ay 1 gün kesin hapse indirilmiştir. Yargıçlar Ekberi ve Hacızade tarafından yönetilen ikinci mahkeme gıyaben yapılmıştır. Oğluyla aynı zamanda tutuklanan Hacılı’nın babası daha önce Hoy Devrim Mahkemesi tarafından 2 milyon Riyal para cezası almıştı.

Evrin NGO’sunun kurucu üyelerinden ve eski genel sekreteri İbrahim CAFERZADE İslami Devrim Mahkemeleri Hoy Şubesince 1 yıl kesin hapis, 2 yıl Borazcan ilçesine(İran’ın güneyinde) sürgün, 3 yıl siyasi ve toplumsal faaliyetler ile birlikte Şehir Şuraları (Encümen) üyeliğine ve İslami Şura Meclisi [parlamento] vekilliğine aday olma hakkından mahrum edilme cezası almıştı. Verilen hükme yapılan itiraza yanıt olarak 1 yıl kesin hapis cezasının onaylandığı kendisine şifahen bildirilmiştir. Caferzade Milli Hareket’in eski aktivistlerinden olup 1998 yılından beri en az 6 kez güvenlik güçlerince tutuklanmıştır.

Hüseyin FURUHİDE (HATİBİ)nin babası Gulam Rıza HATİBİ (Ayhan GÜNBAŞ)ın söylediklerine esasen daha önce İslami Devrim Mahkemeleri tarafından idam cezasına çarptırılan oğlunun hükmü mükerrer itirazlardan sonra 7 yıl kesin hapse indirilmiştir. Furuhide Türkiye’ye casusluk yapmak, rejim karşıtı gruplarla iş birliği yapmak ve 2006 yılında ayaklanma çıkarma girişiminde bulunmakla suçlanmaktadır. Baba Furuhide Türkiye vatandaşı olup kraliyetçi [eski Pehlevi krallığının geri dönmesini isteyen] Derefş-e Kavyani grubunun üyesidir. Hüseyin Feruhide’nin kendisi de daha önce kraliyetçi gruplarla iş birliği yapma suçunda yargılanmıştır. Kendisi şu anda Hoy hapishanesinde tutuklu bulunmakta fakat yasalarda belirlenen izin hakkını kullanabilmektedir. Gulam Rıza HATİBİ oğluyla birlikte tutuklanan yeğeni İrec NACİ’den haber alamadığını söylemektedir.

ZENCAN:
Zencanlı gazeteci Sa'id METİNPUR ve medeni aktivist Celil GANİLU 4 Aralık Salı günü Zencan Hapishanesi’nden Tahran’ın Evin Hapishanesi’nin 209.koğuşuna gönderilmişler. 6 aydan beri avukat edinemeden İstihbarat Bakanlığında (İttilaat) gözaltında olan bu iki aktivist bu güne dek birkaç kez Zencan İttilaat tutukevinden Evin Hapishanesi’ne ve oradan da Zencan İttilaat tutukevine geri gönderilmişler. Metinpur 4 Aralık’ta Evin Hapishanesi’nden eşi Atiye TAHİRİ’ye telefon etmiştir.

Behruz SEFERİ (6 aydan beri), Seferi’nin eşi Leyla HAYDARİ ve Sa’id METİN PUR’un kardeşi Ali Rıza METİNPUR 28 Ağustos tarihinden itibaren avukatları ile görüşemeden hapisteler. Bu aktivistlerin hepsi daha önce de 21 Şubat 2007 Türk Dili’nin okullarda okutulmamasını protesto yürüyüşleri gibi farklı nedenlerle tutuklanmışlardı.

MARAĞA:
Marağa’dan elde ettiğimiz bilgilere istinaden Marağa polisinin Umumi Mekânlar Denetim Şubesi, Kudüs caddesinde bulunan “Ulduz” [Yıldız] fotoğrafçı dükkânının sahibine dükkânın Türkçe adını değiştirip Farsça her hangi bir ad koyması için sürekli şekilde baskı uygulamaktadır. Oysaki daha bir ay önce Tebriz milletvekili Elemi İç İşler ve Ticaret Bakanlıklarının gösterisi ile Doğu Azerbaycan Ticaret Odasının “işyerleri ve malların adlandırılmasında Türk Dili’nde olan isim ve ibareler kullanılmasının yasaklığı” ile ilgili yayınladığı genelenin iptal edildiğinden haber vermişti.

MİŞKİNŞEHİR(HİYAV):
Mişkinşehirli şair ve siyasi aktivist İbrahim REŞİDİ 5 ay kesin hapis ve 500bin Riyal para cezası almıştır. Batı Azerbaycan Umumi Mahkemesi 10.şubesi 14 Kasım’daki duruşmasında daha önce verilen kesin hapis cezasını onaylamış fakat 20 kırbaç cezasını 500 bin Riyal para cezasına indirmiştir. Urumiye Üniversitesi’nden Otomekanik Mühendisliği Mezunu olan Reşidi “Azer Toprag” NGO’sunun kurucu üyesi, Üstat Şehriyar Topluluğu’nun kurucu üyesi ve genel sekreteri, “Ulduz” [yıldız] ve “Bulut” öğrenci dergilerinin sorumlu müdürü, “Baxış” [Bakış] ve “Oyanış” [Uyanış] öğrenci dergilerinin yazarlar kurulu üyesi olmuş; ayrıca Urumiye Üniversitesi ve Urumiye Tıp Bilimleri Üniversitesi’nde Türk Dili [Azerbaycan Türkçesi] ve edebiyatı öğretmenliği yapmıştır.

Daha önce İbrahim REŞİDİ 31 Mayıs 2006 tarihinde tutuklanmış ve Urumiye İttilaat’ının tutukevinde 2 ay gözaltında kalarak soruşturmaya tabi tutulmuştu. Reşidi serbest bırakıldıktan sonra 22 Nisan 2007 tarihinde Urumiye Mahkemesi 102.şubesince 5 ay kesin hapis ve 20 kırbaç cezasına çarptırılmıştı. Reşidi ayrıca geçmiş yıllarda Eher şehri hapishanesi ve Tahran’ın Evin Hapishanesi’nde de hapis yatmıştır.

İnternet sitelerinden alınan haberlere göre Mişkinşehirli aktivist Şahin İSMAİLPUR 22 Kasım 2007 Perşembe günü tutuklanmış ve hala özgür bırakılmamıştır.

Tüm siyasi ve inançsal mahpusların özgürlüğü dileği ile

[Güney] Azerbaycan Siyasi Mahpuslarını Müdafaa Komitesi - ASMEK

Komite sözcüsü:
Alirza JAVANBAKHT
quluncu@gmail.com

Devamını oku...

11 Kasım 2007 Pazar

İRAN’DA AZERBAYCANLI SİYASİ AKTİVİST VE GAZETECİLERİN TUTUKLANMASI DEVAM ETMEKTEDİR

ASMEK KURUCU ÜYESİ TUTUKLANDI

Mayıs – Haziran 2006 ayaklanması(İran devletinin resmi gazetesi olan İran gazetesindeki bir karikatür bu ayaklanmalara neden oldu. Güney Azerbaycan’ın tüm kentlerinde yüz binlerin katılımıyla gerçekleşen gösterilerde 50’den fazla ölü, yüzlerce yaralı ve binlerce tutuklu olmuştur.) ve ondan sonraki süreçte gözaltına alınan birçok Azerbaycanlı siyasi ve kültürel aktivist o cümleden çok sayıda gazeteci, insan hakları savunucusu ve üniversite hocasının tutukluluğu; yargısız, hükümsüz ve avukatsız şekilde devam ettiği bir halde, halen de İran’da Azerbaycanlı aktivistleri tutuklama dalgası devam etmektedir. Dr. Muhammed Ali HAYDARİ, İlgar MERENDLİ(ASMEK’in kurucu üyesi) ve Mir Kasım SEYİDİNZADE isimli üç gazetecinin adı en son tutuklananların listesine dâhildir. Ankara Üniversitesinde yüksek lisans öğrencisi olan Muhammed NÜSRETİ’nin yaklaşık 45 gün önce Türkiye’den İran’a geçerken sınırda yakalanmasının haberi daha yeni yayınlanmıştır.

Bazı mahpuslara aileleri ile görüşme imkânı sağlanmasına rağmen Zencanlı gazeteci ve insan hakları savunucusu Said METİNPUR, Zencan kenti siyasi aktivistlerinden Celil GANİLU ve Behruz SEFERİ, avukat Salih KAMRANİ ve üniversite hocası Abdullah ABBASİ CAVAN halen avukat edinme hakları görmezden gelinerek tutuklu olarak inceleme ve soruşturmaların soncunu beklemekteler. Bütün bunlarla birlikte Behruz SEFERİ’nin eşi Leyla HAYDARİ ve Sa’id METİNPUR’un kardeşi Ali Rıza METİNPUR’un tutukluluğu hala devam etmektedir.

Hatırlatmalıyız İran yasaları inceleme ve soruşturma aşamasında zanlıya avukat edindirmemek hakkını mahkemeye tanımaktadır. Azerbaycanlı aktivistlerin “ülke güvenliği aleyhinde faaliyet etmek” ile suçlanmaları sıradan bir durum haline geldiğinden Ceza Kanunu’nun 128. madde fıkrası –bu madde ülke güvenliği aleyhine olan suçlarla ilgili, inceleme ve soruşturma aşamasında avukat edinmesini yargıcın isteğine tabi tutmaktadır- her zaman tutukluğun ilk aylarında Azerbaycanlı aktivistlerin avukatsız kalmasına neden olmaktadır.

Azerbaycan Siyasi Mahpuslarını Müdafaa Komitesi (ASMEK) kendi kurucu üyesi İlgar MERENDLİ’nin (Yakup SALİKİNİA) ve geniş çaptaki başka siyasi Azerbaycanlı aktivist, insan hakları savunucusu, gazeteci ve… tutuklamasını, siyasi mahpusların avukat edinmesinin önlenmesini, itiraf alma amacıyla siyasi mahpuslara fiziksel ve psikolojik işkence yapılmasını ve haberlerin yayılmasını önlemek amacıyla tutukluların ailelerine baskı uygulanmasını şiddetle kınamakta ve tüm özgür medya ve insan hakları savunma kuruluşlarını Azerbaycanlı siyasi mahpusları savunmaya çağırmaktadır.

AZERBAYCAN’DA YENİ TUTUKLAMALAR

İlgar MERENDLİ (Yakup SALİKİ NİA): Azerbaycanlı gazeteci, insan hakları savunucusu ve Azerbaycan Siyasi Mahpuslarını Müdafaa Komitesi (ASMEK) kurucu üyesidir. 31 Ekim 2007 Çarşamba akşam saatlerinde İTTİLAAT (İstihbarat Bakanlığı) görevlilerince tutuklanmıştır. Eşi Bayan Baharek SALİKİNİA’nın söylediklerine esasen İttilaat memurları 2 saatten daha fazla bir süre ev araması yapıp aramadan sonra eşi ve eşine ait olan bazı özel eşyaları o cümleden bazı kitaplar ve kamerayı yanlarınca İttilaat’a götürmüşler. Bayan SALİKİNİA’nın söylediğine göre zapt edilen kitapların hiç birisi ülke kanunlarına aykırı mahiyet taşımamaktadır. İlgar MERENDLİ 5 Kasım Pazartesi Evin hapishanesinde eşi ile görüşmüştür.

Merend kenti nüfus kütüğüne kayıtlı olan İlgar MERENDLİ (34) Tebriz Üniversitesinden mezun olup matbaacılık ve reklâmcılık işi ile meşguldür. Gazetecilik faaliyetlerine 15 sene önce başlamıştır. Kendisinin Selam ve Furug-i Azad-i gazetelerinde; Asr-i Azad-i, Ümid-i Zencan, Şems-i Tebriz, Nevid-i Azerbaycan ve Ahrar haftalık dergilerinde ve Ses, Çağrı ve Yol gibi öğrenci dergilerinde çok sayda yazısı yayınlanmıştır. Bütün bunlarla bir zamanda İlgar SALİKİNİA birçok önde gelen Azerbaycanlı öğrenci dergisinin tasarım ve yayınlanmasında katkıda bulunduğundan Azerbaycan öğrenci hareketlerinde önemli rol üstlenmiştir.

İlgar MERENDLİ 2002 yılında ASMEK kurucu heyetinde yer almış Nisan 2004’te ASMEK’in üyeleri Urmiye, Zencan, Kerec ve Tahran kentlerinde tutuklandığında 2 gün süreyle gözaltına alınmış ve soruşturmaya tabi tutulmuştur. Kendisi aynı zamanda Azerbaycan Gençler Evi sivil toplum örgütünün (N.G.O) temelini atanlardandır. Bu N.G.O. Tahran’da faaliyet gösteren Azerbaycanlı sivil toplum örgütlerinin önde gelenlerinden olup Azerbaycan’ın bazı kentlerinde o cümleden Merend ve Marağa’da şubeleri bulunmaktadır.

Dr. Muhammed Ali HAYDARİ: gazeteci, Tebriz ve Marağa üniversitelerinde siyaset bilimleri hocasıdır. 27 Ekim 2007 Cumartesi Tahran’ın Beheşti caddesindeki iş yerinden çıkarken İttilaat görevlilerince tutuklanmıştır. Memurlar kendisini tutukladıktan sonra evine götürmüş ev araması yaptıktan sonra kitapları, el yazıları ve diz üstü bilgisayarını da zapt etmişler.

Dr. Haydari Tahran Üniversitesi’nde yayınlanan Düzgün Xeber [Düzgün Haber] dergisinin sorumlu müdürü ve “Azerbaycan Öğrenci Yayınları Topluluğu”nun genel sekreteri olarak çalışmıştır. Bununla birlikte Dr. Haydari’nin Azerbaycan Milli Hareketi ile ilgili farklı yayın organlarında yayınlanmış çok sayda yazısı bulunmaktadır. Dr. Haydari Tahran Üniversitesi Uluslar arası İlişkiler bölümünden doktora mezunu olup Taavon [Emektaşlık] Bakanlığı uluslararası ilişkiler bürosunda çalışmaktadır. 40 yaşında olan Dr. Haydari Merend Nüfus kütüğüne kayıtlıdır.

Mir Kasım SEYİDİNZADE: gazeteci ve eski öğrenci aktivisttir. 1 Kasım 2007 Perşembe günü Tahran’da tutuklanmış halen Evin hapishanesi 209. koğuşta tutuklu bulunmaktadır. Seyidinzade Tahran Üniversitesi Siyasi Bilimler bölümü mezunu ve Hemşehri gazetesinin siyasi sayfasının yorumcusudur. Öğrencilik döneminde Tahran Üniversitesi’nde yayınlanan Farsça – Türkçe Düzgün Xeber [Düzgün Haber] öğrenci dergisinin imtiyaz sahibi ve sorumlu müdürü olmuş, mezun olduktan sonra bu görevi Dr. Haydari’ye devretmiştir. 27 yaşında olup Culfa nüfus kütüğüne kayıtlıdır.

Muhammed NÜSRETİ: Azerbaycan Milli Hareketi’nin aktivistlerinden ve Ankara Üniversitesi İstatistik Bölümü yüksek lisans öğrencisi olan Nüsreti yaklaşık olarak 45 günden beri Tahran’ın Evin hapishanesinde hapiste bulunmaktadır. Nüsreti ve Ankara Üniversitesi İngiliz Dili Bölümü doktora öğrencisi olan eşi Şehrzad AZERMİ, 25 Eylül 2007 tarihinde Nüsreti’nin hasta olan annesini ziyaret amacıyla Türkiye’den İran’a geçerken sınır kapısında İran gümrüğü güvenlik güçlerince gözaltına alınmışlardır. Tutuklamadan bir hafta sonra Nüsreti’nin annesinin vefat etmesi nedeni ile Nüsreti’nin eşi serbest bırakılmış fakat Nüsreti’nin kendisi sadece annesinin yas törenine katılabilmesi için geçici olarak serbest bırakılmış törenden sonra tekrar Tahranın Evin hapishanesine gönderilmiştir. Kendisi de bir hafta gözaltında kalan Şehrzad AZERMİ 5 Kasım 2007 tarihinde Evin hapishanesinde eşi Muhammed NÜSRETİ ile görüşmüştür. Nüsreti bu güne kadar avukat edinme hakkını kullanamamıştır. Nüsreti’nin ailesi güvenlik güçlerince baskı altında tutulduğundan, tutuklanma haberi çok geç yayılmıştır. 33 yaşında olan Muhammed NÜSRETİ, Hoy kenti nüfus kütüğüne kayıtlıdır.

AZERBAYCAN SİYASİ MAHPUSLARININ SON DURUMU

Azerbaycan Milli Hareketi’nin Zencanlı aktivistlerinden olan Mayıs 2006’da İran Gazetesinde yayınlanan Türklere hakaret içerikli makale ve karikatüre tepki olarak Azerbaycanlıların genel ayaklanmasının yıldönümünden birkaç gün sonra gözaltına alınan Behruz SEFERİ ve Celil GANİLU Zencan’ın Seferabad hapishanesine gönderildiler. 28 Ağustos 2007 tarihinde tutuklanan Behruz SEFERİ’nin eşi Leyla HAYDARİ ve siyasi mahpus Sait METİN PUR‘un kardeşi Ali Rıza METİNPUR da bu hapishanede tutuklu bulunmaktalar. Diğer Zencanlı aktivist gazeteci Sa’id METİNPUR da gözaltına alınmasından beş ay geçmesine rağmen hala durumu belli olmadan gözaltında tutulmaktadır. Mahpusları Savunma Derneği’nin üyesi Muhammed Rıza FAKİHİ’nin Metinpur’un avukatlığını üstlenme isteği reddedilmiştir.

Tahran Recai Üniversitesi’nin öğretim kadrosu Abdullah ABBASİ CAVAN, bilinen Azerbaycanlı avukat Salih KAMRANİ, İlgar MERENDLİ ve Muhammed NÜSRETİ aileleri ile görüşebilmişler. Abbasi Cavan’ın kardeşi Yedullah ABBASİ CAVAN’ın söylediklerine istinaden Abbasi Cavan çok zayıflamış son derece mahçur bir durumdadır. Diğer aileler de tutuklu bulunan aile mensuplarının psikolojik durumlarının iyi olmadığını söylemekteler. Salih KAMURANİ’nin eşi Mina ASGERİ kalp rahatsızlığı olan eşinin sağlık durumundan endişe duyduğunu ifade etmiştir.

Elyaz YEKENLİ (Ali HUDABAHŞ): gazeteci ve kapatılmış Sedaye Urmiye haftalık derginin yazarlarından olup 12 Aralık 2006 tarihinden itibaren tutuklu bulunan Yekenli 20 günlük bir süre için geçici olarak izine gönderilmiştir. İslami Devrim Mahkemeleri Urmiye 1. şubesinin verdiği hükme göre 12 Aralık 2007’de Yekenli’nin bir yıllık hapis süresi bitmelidir. Yekenli Güney Azerbaycan İstiklal Partisi (GAİP) üyeliği ile beraber makale yazmak ve konuşma yapmak sureti ile Pantürkist düşünceleri yaymak suçlarından yargılanmıştır. Kendisine verilen hükümde 12 Aralık 2006 tarihinde “21 Azer” (Azerbaycan Milli Hükümeti’nin kuruluş günü -1945-) kutlama törenleri sırasında yakalandığında yanında bir çanta dolusu Seyid Cafer PİŞEVERİ (Azerbaycan Milli Hükümeti’nin başkanı) posterleri ve yasadışı bildiriler bulunduğu kaydedilmiştir.

Ayrıca Mustafa MEYDANNEVERD, Mehdi NURİ(Elman) ve öğrenci Hadi HEMİDİ (Urmiye), İbrahim MOİNİ ve Rıza PAŞAYİ (Sulduz - Nagada), Abbas LİSANİ (Erdebil), Amir Abbas BENAYİ KAZİMİ ve Ali ŞADİ (Tebriz) de başka tutuklulardan bazılarıdır.

Azerbaycan Milli Hareketi’nin Eherli aktivisti Cevad HASANPUR 22 Ekim 2007 tarihinde 200 milyon riyal rehin karşılığında geçici olarak Eher hapishanesinden serbest bırakılmıştır. Hasan Pur 3 Aralık 2006 tarihinde Tebriz’de tutuklanmıştır.

Diğer Azerbaycan Milli Hareketi aktivisti Habib MEHRİ 16 Ekim 2006’da Tebriz’de yakalanmış fakat rehin karşılığında daha sonra yargılanmak üzere Salı verilmiştir.

Dört ay önce Muğanşehr’te (Germi) tutuklanan diğer Azerbaycan Milli Hareketi aktivisti Mesud SULTANİ rehin karşılığında serbest bırakılmıştır.

AKTİVİSTLERE VERİLEN HÜKÜMLER

Azerbaycan Milli Hareketi’nin Muğnlı aktivistlerinden Ramin BEHRAMNEJAD, Siyamek TAVASSOLİ, Hasan BALAİ ve? KHAKRUR’a Mayıs 2006 ayaklanmasında Tebriz’de gösterilere katıldıkları gerekçesi ile tutuklandıktan sonra İslami Devrim Mahkemeleri Tebriz şubesinde yargılanarak verilen 80 kırbaç cezası infaz edildi.

Erdebil’den alınan bilgilere istinaden Dünya Anadili Günü (21 Şubat 2007) protestoları öncesinde tutuklanan Erdebilli aktivist Ramin SADIKİ ASL Erdebil Temyiz Mahkemesi 4. şubesi tarafından 50 kırbaç ve 3 milyon riyal para cezasına çarptırılmıştır.

Eylül 2006 okulların açılış günü protestolarında (Türk Dilinin okullarda okutulmamasına yapılan protesto yürüyüşleri) güvenlik güçlerince gözaltına alınan Erdebilli Azerbaycan Milli Hareketi aktivistleri Mensur CİDDİ ve öğrenci Asker EKBERZADE’ye verilen hapis cezası Erdebil Temyiz Mahkemesinde onaylandı. Erdeil İl Mahkemesi 105. şubesinin verdiği hükme göre iki aktivist kişi başına 4 ay kesin hapis çekmeliler.

Avukat Seyid Muhammed Rıza FAKİHİ, İSNA haber ajansı ile konuşmasında müvekkili Amir Hüseyin MUVVEHHİDİ’ye verilen hükme itiraz ve gözden geçirme isteğinin İslami Devrim Mahkemeleri Mişkin Şehr şubesinde kaydedildiğini bildirmiştir. Mişkin Şehr’li gazeteci Muvvehhidi yasadışı örgüt üyeliği ve ülke güvenliği aleyhinde faaliyet suçundan yargılanarak 4 ay hapis cezasına çarptırılmış fakat daha sonra hükmün infazı 2 yıl ertelenmiştir.

BASIN

Germi kenti yarı özel Peyam-i Nur üniversitesinde Türkçe ve Farsça yayınlanan “Addım” [Adım] öğrenci dergisi üniversite yetkililerince kapatılmıştır.

AKTİVİSTLERİN YARGILANMASI

Miyandoab’lı (Koşaçay) aktivistlerin mahkemeleri Mahabad kentinde yapıldı. Bu mahkemede Behbud GULİZADE, Celal KUYDERLU, Şahin HASANİ, Daryuş ANDALİBYAN, Muhsin FERAMERZİ, Behkam MUHAMMEDİ, Ali SULTANİ, Mustafa DOVLETKHAH, Murtaza LEK, Eynullah AHENGERİ, Amir SAGAFİ, Amir AGAZADE, Veliullah ZÖHRABİ ve Yusuf ŞÜKRİYAN yargılanmışlar. Bu aktivistlerin çoğu Mayıs 2006 ayaklanmalarının yıldönümünden önce tutuklanıp yaklaşık bir ay sonra serbest bırakılmışlardır. Adı geçen aktivistler mahkemeden karar çıkmasını beklemekteler.

Tüm siyasi ve düşünce mahpuslarının özgürlüğe kavuşması dileği ile

Azerbaycan Siyasi Mahpuslarını Müdafaa Komitesi (ASMEK)

Komite sözcüsü Alirza JAVANBAKHT:
quluncu@gmail.com

Devamını oku...

31 Ağustos 2007 Cuma

Amir Abbas Banayi Kazimi (Emir Abbas Benayi Kazımi) (E), Azerbaycanlı anadil hakları aktivisti

KAMUSAL BELGE
AI Indeks: MDE 13/108/2007
31 Ağustos 2007

UA 229/07 Vicdan Mahpusu/ İşkence Görme Riski

İRAN: Amir Abbas Banayi Kazimi (Emir Abbas Benayi Kazımi) (E), Azerbaycanlı anadil hakları aktivisti

Azerbaycanlı anadil hakları aktivisti Emir Abbas Benayi Kazımi 14 Mayıs günü Tebriz'deki evinde gözaltına alınmış ve darp edilmiştir. Raporlara göre Kazımi önce İstihbarat Bakanlığının gözaltı merkezinde tutulmuş, daha sonra 1 Ağustos'ta Tebriz Hapishanesine yerleştirilmiş ve burda annesi tarafından ziyaret edilebilmiştir. Bayan Kazımi, Voice of America (VOA) radyosunun Azerbaycan bölümüne, oğlunun işkence gördüğünü açıklamıştır. Ertesi gün Kazımi tekrar Tebriz'deki İstihbarat Teşkilatı Merkezine götürülmüştür, burda işkence görme riskiyle karşı karşıyadır. Aktivistin suçlamaları belirtilmemiştir.

Aktivistin annesi Cemile Kazımi 4 Ağustos'ta VOA Radyosunun Azerbaycan bölümüyle yaptığı röportajda oğlunun İran'da Azerbaycanlıların anadilini kullanma haklarını savunduğu için gözaltına alındığını söylemiştir. Kazımi, oğlunun işkence gördüğünü ve dişlerinin kırıldığını, saçlarının yolunduğunu ve yüzü ile vücudunun çeşitli yerlerinde morluklar olduğunu belirtti.

Aktivisti gözaltına alındığından beri tek bir kez görebilen babası Rahim Banayi Kazimi, oğlunun, durumuna dikkat çekmek için açlık grevine başladığı ancak buna devam edip etmediğinin bilinmediğini açıklamıştır.

GENEL BİLGİLENDİRME: İrandaki Azerbaycanlılar çoğunlukla Şii Müslüman olup Türki bir dil konuşurlar. İran'ın en büyük azınlığı olarak bilinen bu halk genelde ülkenin kuzeyinde ve başkent Tahran'da yoğundurlar. İrandaki Azerbaycanlıların çoğu, anayasal hakları olan Azerbaycan Türkçesinde eğitim dahil olmak üzere daha geniş kültürel haklar talep etmektedirler. Küçük bir azınlık İran Azerbaycanı’nın İran’dan ayrılarak Azerbaycan Cumhuriyeti’ne katılmasını desteklemektedir. Azerbaycan kültürel kimliğini ve anadili kullanım haklarını savunanlar genellikle pan-Türkizm yayılmacılığı yaparak ülke güvenliğine karşı eylemlerde bulunmak” gibi belli belirsiz sözlerle bezenmiş suçlamalarla karşılaşmaktadır.

2006 yılının Mayıs ayında, Azerbaycanlı nüfusun çoğunlukta olduğu kuzeybatı şehirlerinde, İran devlet gazetesinin Azerbaycanlılara yönelik hakaret içeren yayınına karşı protestolar başladı. Yüzlerce katılımcı protestolar sırasında ve sonrasında tutuklandı. 2006 yılının Eylül ayında eğitim-öğretim yılının boykotu, 2007 yılının Şubat ayında Dünya Anadili kutlamaları ve 2006 Mayıs protestolarının yıldönümleri gibi Azerbaycan toplumu için önemli olan diğer tarihlerde de gözaltı dalgaları yaşanmaktadır.

ÖNERİLEN EYLEM: Lütfen Farsça, Türkçe, İngilizce, Fransızca, Arapça ya da kendi dilinizde bir mektup yazarak en kısa sürede gönderin. Mektubunuzda:

- Emir Abbas Benayi Kazımi'nin 14 Mayıs'tan beri avukata ve sağlık yardımına erişimi olmadan gözaltında tutulup işkenceye maruz kaldığı yönündeki raporlar nedeniyle endişe duyduğunuzu belirtin;

- Yetkilileri işkence iddialarını araştırmaya ve aktivisti işkence ve kötü muamele riskinden korumaya çağırın;

- Yetkililere Emir Abbas Benayi Kazımi'nin ihtiyaç duyduğu sağlık yardımına erişimini sağlamaları çağrısında bulunun;

- Aktivistin gözaltına alınma nedenini ve ona karşı yöneltilen suçlamaları detaylarıyla sorun;

- Yetkilileri, uluslararası standartlara göre adli bir suçla yargılanmadığı takdirde Emir Abbas Benayi Kazımi'yi serbest bırakmaya çağırın;

- Emir Abbas Benayi Kazımi'nin sadece İran'daki Azerbaycan toplumunun anadilini kullanma haklarını savunduğu için gözaltına alınan bir "vicdan mahpusu" (düşünce suçlusu) olduğunu ve bundan endişe duyduğunuzu belirtin.

Devamını oku...

23 Ağustos 2007 Perşembe

Sağlık Endişesi: Saleh Kamrani (E), avukat ve insan hakları savunucusu

KAMUSAL BELGE
AI Indeks: MDE 13/105/2007

23 Ağustos 2007

UA 220/07 Vicdan Mahpusu/ İşkence ve Kötü Muamele Korkusu/ Sağlık Endişesi
İRAN - Saleh Kamrani (E), 35 yaşında, avukat ve insan hakları savunucusu

İnsan hakları savunucusu Saleh Kamrani 18 Ağustos günü gözaltına alınmıştır ve şu anda Tahran'ın Evin Hapishanesinin İstihbarat Bakanlığının kontrolünde olan 209. bölümünde tutulmaktadır.Burda işkence ve kötü muamele görme tehlikesi altında olan Kamrani, kalp sorunu nedeniyle düzenli sağlık yardımına ihtiyaç duymaktadır.

Uluslararası Af Örgütü, tutuklunun bir avukat olarak yaptığı kanuna uygun faaliyetleri, ve uluslararası anlaşmalarla tanınmış ifade ve örgütlenme özgürlüğünü kullanarak İran'daki Azerbaycan toplumunun daha geniş haklar kazanmasına yönelik aktiviteleri nedeniyle gözaltına alınan bir "vicdan mahpusu" olduğuna inanmaktadır.

Kamrani Tahran yakınlarındaki Kerej şehrinde bir aile düğününde gözaltına alınmıştır. Sivil giyimli dört memur onu düğün evinden alıp yaşadığı eve götürmüş, orayı arayarak bilgisayarına, belgelerine, aile fotograflarına ve eşinin kamerasına, evin sahibine ait belgeler ve fotograflarla birlikte el koymuşlardır.

Ailesi 21 Ağustos günü kıas bir telefon görüşmesinde eşine 209. bölümde tutulduğunu söyleyene kadar onun durumu hakkında bilgi alamamışlardır. Kamrani, anadili olan Azerbaycan Türkçesinde konuşmasına izin verilmediği için Farsça bilmeyen annesiyle konuşamamıştır. Verilen bilgilere göre o neden gözaltına alındığını bilmediğini, ancak 2006'da üç ay boyunca İran'daki Azerbaycanlılar ve diğerleri adına yaptığı barışçıl aktiviteler sebebiyle tutuklanmasıyla ilgili olabileceğini düşündüğünü belirtmiştir.

Kamrani 14 Haziran 2006 günü işten evine doğru giderken gözaltına alınmıştı. Ailesi, onun Evin Hapishanesinin 209. bölümünde tutulduğu bilgisini 18 Haziran'da alabilmişti. 97 gün boyunca tecritte tutulan Kamrani psikolojik işkenceye maruz kalmış, hayatının her yönüyle ilgili sorgulanmış ve eşinin tutuklanacağına dair tehdit edilmiştir. Raporlara göre suç kanıtı olarak son 15 yılda yaptığı konuşmalar, röportajlar ve yazışmalar, kayıtlı telefon görüşmeleri ve SMS mesajları, kardeşlerinden işkence altında alınan ifadeler ve hatta yetkililer tarafından "Batı etkisinde olmanın bir ispatı" olarak görülen kravatlı bir fotografı gösterilmiştir.

Kamrani, Uluslararası Af Örgütü gibi insan hakları kuruluşlarıyla iletişim kurmak ve aralarında İsraillilerin de bulunduğu yabancılarla ilgide olmakla suçlanmıştır. Kalp ritim bozukluğu nedeniyle alması gereken ilaçlarını kullanması engellenmiş ve bunun sonucunda sağlık durumu bozulmuştur. (Bkz.: UA 171/06, MDE 13/067/2006) 18 Eylül 2006 tarihinde "sistem aleyhine propaganda yapmak" suçlamasıyla beş yıl için ertelenen bir yıl hapis cezasına çarptırılmıştır. Kamrani serbest bırakılmıştır ancak avukatlık mesleğini yapması için gerekli olan avukat kartı yetkililer tarafından alıkoyulmuştur.

GENEL BİLGİLENDİRME: İrandaki Azerbaycanlılar çoğunlukla Şii Müslüman olup Türki bir dil konuşurlar. İran'ın en büyük azınlığı olarak bilinen bu halk genelde ülkenin kuzeyinde ve başkent Tahran'da yoğundurlar. İrandaki Azerbaycanlıların çoğu, anayasal hakları olan Azerbaycan Türkçesinde eğitim dahil olmak üzere daha geniş kültürel haklar talep etmektedirler. Küçük bir azınlık İran Azerbaycanı’nın İran’dan ayrılarak Azerbaycan Cumhuriyeti’ne katılmasını desteklemektedir. Azerbaycan kültürel kimliğini ve anadili kullanım haklarını savunanlar genellikle pan-Türkizm yayılmacılığı yaparak ülke güvenliğine karşı eylemlerde bulunmak” gibi belli belirsiz sözlerle bezenmiş suçlamalarla karşılaşmaktadırlar.

2006 yılının Mayıs ayında, Azerbaycanlı nüfusun çoğunlukta olduğu kuzeybatı şehirlerinde, İran devlet gazetesinin Azerbaycanlılara yönelik hakaret içeren yayınına karşı protestolar başladı. Yüzlerce katılımcı protestolar sırasında ve sonrasında tutuklandı. 2006 yılının Eylül ayında eğitim-öğretim yılının boykotu, 2007 yılının Şubat ayında Dünya Anadili kutlamaları ve 2006 Mayıs protestolarının yıldönümleri gibi Azerbaycan toplumu için önemli olan diğer tarihlerde de gözaltı dalgaları yaşanmaktadır.

ÖNERİLEN EYLEM: Lütfen Farsça, İngilizce, Fransızca, Arapça ya da kendi dilinizde bir mektup yazarak en kısa sürede gönderin. Mektubunuzda:

18 Ağustos'tan beri gözaltında tutulan Saleh Kamrani'ye yönelik endişelerinizi belirtin ve yetkilileri, İran'daki Azerbaycanlılar adına yaptığı barışçıl faaliyetler nedeniyle gözaltına alındığı için "vicdan mahpusu" (düşünce suçlusu) sayılan aktivisti hiç bir ön koşul olmadan hemen serbest bırakmaya çağırın;

- Kamrani'nin gözaltına alınmasının sebebini ve ona karşı yöneltilen suçlamaları sorun;

- Yetkililere onu işkence ve kötü muameleden korumaları çağrısında bulunun;

- Yetkililerden, aktiviste ailesiyle düzenli iletişim kurma ve hemen avukat tutma izni verilmesini, ayrıca gereken sağlık yardımının sağlanmasını isteyin.

Devamını oku...

İRAN - Sa'id Metinpour (E) (Said Metinpur) - gazeteci, Azerbaycanlı kültürel haklar aktivisti

KAMUSAL BELGE - AI İndeksi: MDE 13/106/2007
23 Ağustos 2007

UA 137/07 (MDE 13/068/2007, 7 Haziran 2007) İşkence ve Kötü Muamele Korkusu/ Olası Düşünce Mahkumu Raporuyla ilgili Ek Bilgi

İRAN - Sa'id Metinpour (E) (Said Metinpur) - gazeteci, Azerbaycanlı kültürel haklar aktivisti

Said Metinpur'un halihazırda Tahran'ın Evin Hapishanesinin İstihbarat Bakanlığı yönetimindeki 209. bölümünde tutulduğu bilinmektedir. Onun, videoya kaydedilecek şekilde "itiraf" vermesi için işkence gördüğü bildirilmiştir. Diğer tutukluların verdiği bilgilere göre, maruz kaldığı kötü muamele sonucu sağlık durumu kötüleşmiştir.

Metinpur 25 Mayıs'ta kuzey-batıdaki Zenjan şehrinde gözaltına alınmıştı. Uluslararası Af Örgütü onun, İran'daki Azerbaycan toplumu adına yaptığı barışçıl aktiviteler nedeniyle gözaltına alınan bir vicdan mahpusu (düşünce suçlusu) olduğuna inanmaktadır. Ailesi ve avukatıyla görüşmesine izin verilmeyen tutuklunun dış dünyayla tek bağlantısı, ailesiyle yaptığı son derece kısa süren bir kaç telefon konuşması olmuştur.

Said Metinpur Mayıs ayındaki tutuklanmasından önce 2007 yılının Şubat ayında UNESCO tarafından Uluslararası Dünya Anadili Günü ilan edilen 21 Şubat günü barışçıl gösterilere katılmasıyla ilgili olarak 10 gün boyunca gözaltında tutulmuştur.

GENEL BİLGİLENDİRME: 2007 yılının Mayıs ayında İran'daki Azerbaycanlılar devlet gazetesinde yayınlanan ve bu toplumun büyük çoğunluğunu rencide eden bir karikatüre karşı protestoların yıldönümü nedeniyle gösteriler düzenlediler. 2006 yılının Mayıs'ındaki protesto gösterilerinde 19 katılımcının öldürüldüğü ve yüzlercesinin gözaltına alındığı rapor edilmişti.

ÖNERİLEN EYLEM: Lütfen Farsça, İngilizce, Fransızca,Arapça ya da kendi dilinizde bir mektup yazarak en kısa sürede gönderin. Mektubunuzda:

- Said Metinpur'un işkence gördüğüne dair raporlar nedeniyle endişe duyduğunuzu belirtin;

- Yetkililere, Said Metinpur'a yönelik işkence iddialarını soruşturarak sorumluları yargılamaları çağrısında bulunun;

- Yetkililerden, Metinpur'a ailesiyle düzenli iletişim kurma ve avukat tutma izni verilmesini, ayrıca talep ederse sağlık yardımı sağlanmasını isteyin;

- İran'daki Azerbaycan toplumu adına yürüttüğü barışçıl aktiviteler nedeniyle gözaltına alınan bir vicdan mahpusu (düşünce suçlusu) olan Said Metinpur'un hiç bir ön koşul olmadan bir an önce serbest bırakılmasını talep edin.

Devamını oku...

20 Haziran 2007 Çarşamba

Uluslararası Af Örgütü- İRAN: 2006 Yıllık Raporu

İran İslam Cumhuriyeti

Devlet Başkanı: İran İslam Cumhuriyeti Lideri: Ayetullah Seyyid Ali Hamaney
Hükümet Başkanı: Cumhurbaşkanı: Dr. Mahmud Ahmedinejad
Ölüm Cezası: Uygulanıyor
Uluslararası Ceza Mahkemesi: İmzalandı

Sivil toplumun temel ifade ve toplanma özgürlüğüne yönelik kısıtlamalar artarken ülkede insan hakları durumu gerilemiştir.

Aralarında vicdan mahpuslarının (düşünce suçlularının) da bulunduğu siyasi tutuklular, geçen yıllarda adil olmayan yargı süreçloeri sonunda verilen hapis cezalarını çekmeye devam etmişlerdir. 2006'da, çoğunluğu gösteriler sırasında ya da sonrasında olmak üzere binlerce yeni gözaltı yaşanmıştır. Aralarında gazeteciler, öğrenciler ve avukatların da bulunduğu insan hakları savunucuları keyfi olarak tutuklanmış, aileleriyle görüşmeleri ve avuka ttutmaları engellenmiştir. Özellikle mahkemeye çıkarılmadan önceki gözaltı sürecinde yaşanan işkence, olağan bir durum olarak kalmaya devam etmiştir. En az 177 kişi idam edilmiştir, bunlardan en az dördü iddia edilen suçun işlendiği sırada 18 yaşından küçük olup biri, idam edildiği sırada 18 yaşının altındaydı. İki kişinin ise taşlanarak öldürüldüğü rapor edilmiştir. Kırbaçlama, organ kesme ve göz oyma cezaları halen uygulamadadır. İdam edilen ve bedensel cezalara çarptırılanların gerçek sayısının, rapor edilenlerden çok daha fazla olmasına ihtimal verilmektedir.

Azınlıklara Yönelik Baskı
Etnik ve dini azınlıklara yönelik ayrımcı yasa ve uygulamalar, sosyal ve siyasi huzursuzluk kaynağı olmaya devam etmektedir.

Azerbaycanlılar:
Mayıs ayında, nüfusunun çoğunluğu Azerbaycanlılardan oluşan kuzey-batı şehir ve kasabalarında devlet tarafından yönetilen İran gazetesinde yayınlana ve Azerbaycanlıları rencide eden karikatüre yönelik kitlesel protesto gösterileri yapılmıştır. Yüzlerce gösterici gözaltına alınmış ve raporlara göre çok sayıda katılımcı güvenlik güçleri tarafından öldürülmüştür, ancak resmi kaynaklar gözaltı ve öldürülenlerin sayısını daha az göstermiştir. Diğer gözaltıların çoğu, Haziran'da Keleyber'deki Babek Kalesi toplantısı ve Azerbaycanlıların anadil hakları için yapılan yeni öğretim yılının ilk günü boykotu gibi Azerbaycan toplumu için önemli olan tarihlerde gerçekleşmiştir.

• Vicdan mahpusu (düşünce suçlusu) Abbas Lisani, Erdebil'deki karikatür protestolarına katılımı gerekçe gösterilerek Haziran ayında gözaltına alınıp üç ay boyunca gözaltında tutulmuştur. O, Eylül ayında aralarında "devlet güvenliğini bozma"nın da olduğu suçlamalar nedeniyle 16 ay hapis ve 50 kırbaç cezasına çarptırılmıştır. Ekim ayının sonunda, temyiz başvurusu yaptıktan beş gün sonra tekrar gözaltına alınmış ve daha sonra ailesine, cezasının 18 ay hapis ve üç ay sürgüne çıkarıldığı bildirilmiştir. Lisani, şiddet kullanımına yönelik koşulsuz muhalefetini açıklamıştır. Yılın sonunda O, 2003 ve 2005 yılındaki Babek Kalesi toplantılarına katılımı nedeniyle verilen iki ayrı hapis cezasına çarptırılmıştır.

İşkence ve Zalim, İnsanlık Dışı ve Onur Kkırıcı Cezalandırma

İşence, özellikle gözaltındakilerin avukata erişiminin engellendiği mahkeme öncesi araştırma aşamasında, bir çok hapishane ve gözaltı merkezinde yaygın olmaya devam etmektedir. Raporlara göre en az yedi kişi gözaltında hayatını kaybetmiştir, bunlaraişkence,kötü muamele ve sağlık yardımından mahrum bırakılmanın neden olduğu düşünülmektedir.

• Ondört yaşındaki İran Azerbaycanlısı Muhammed Reza Evezpur, Nisan ayında bir duvara "Ben Türk'üm" yazdıktan sonra hözaltına alınmıştır. Raporlara göre o, gözaltında tutulduğu üç gün içinde 24 saat boyunca ayağından tavana asılmak, aç ve susuz bırakılmak dahil olmak üzere işkence görmüştür. O Eylül ayında tekrar gözaltına alındığında darp edilmiştir.

Devamını oku...

7 Haziran 2007 Perşembe

Azerbaycanlı Aktivistler: Mehdi Mohammadpour (Mehdi Muhammedpur) (E) , Hossein Nasiri (Hüseyin Nesiri) (E)

KAMUSAL BELGE
AI Indeks: MDE 13/070/2007
7 Haziran 2007
UA 140/07 İşkence ve Kötü Muamele Korkusu/ Tecrit Gözaltısı

İRAN - Azerbaycanlı Aktivistler: Mehdi Mohammadpour (Mehdi Muhammedpur) (E) , Hossein Nasiri (Hüseyin Nesiri) (E)

İran'da Azerbaycanlıların haklarını savunan aktivistler Mehdi Muhammedpur ve Hüseyin Nasiri'nin tecritte tutuldukları ve bu nedenle işkence veya kötü muamele riskiyle karşı karşıya oldukları rapor edilmiştir. Aktivistlerin her ikisi de Azerbaycanlıların dil ve kültürel haklarının talep edildiği gösterilere katılmalarıyla bağlantılı olarak gözaltına alınmıştırlar.

Mehdi Muhammedpur 19 Mayıs'ta İran'ın kuzeybatısındaki Erdebil şehrinde sivil giyimli İstihbarat Bakanlığı memurları tarafından gözaltına alınmıştır. Muhammedpurun nerde tutulduğu ve tam olarak neden gözaltına alındığı bilinmemektedir. İddialara göre yetkililer, onu gözaltında tuttuklarını kabul etmekten kaçınmışlardır. Aktivistin ailesi, onun gözaltına alındığına şahit olan bir görgü tanığı tarafından bilgilendirilmişlerdir.

Mehdi Muhammedpur daha önce 11 ve 14 Mayıs tarihleri arasında İstihbarat Bakanlığı memurları tarafından gözaltında tutulmuştu. Raporlara göre gözaltı döneminde kötü muameleye maruz kalmış ve serbest kaldığında ailesi tarafından hastaneye yatırılmıştır. Aktivist 17 Mayıs günü hastaneden taburcu edilmiştir. Uluslararası Af Örgütü'nun onun şu andaki sağlık durumuna ve neyle suçlandığına dair bilgisi yoktur.

Hüseyin Nasiri 27 Nisan'da İstihbarat Bakanlığı memurları tarafından gözaltına alınmış ve "itiraf vermesi" için işkence gördüğü iddia edilmiştir. 4 Haziran'da İstihbarat Bakanlığının gözaltı merkezinden Tebriz Hapishanesine götürülmüştür, bu teminat karşılığında serbest bırakılmayacağını göstermektedir.

GENEL BİLGİLENDİRME: İrandaki Azerbaycanlılar çoğunlukla Şii Müslüman olup Türki bir dil konuşurlar. İran'ın en büyük azınlığı olup resmi istatistiklere göre nüfusun %25-30'luk bölümünü oluşturan bu halk genelde ülkenin kuzeyinde ve başkent Tahran'da yaşamaktadır. İrandaki Azerbaycanlıların çoğu, anayasal hakları olan Azerbaycan Türkçesinde eğitim dahil olmak üzere daha geniş kültürel haklar talep etmektedirler. İran devlet yetkilileri Azerbaycan kültürel kimliğini ve anadili kullanım haklarını savunanlara kuşkuyla bakmaktadırlar.

2007 yılının Mayıs ayında İran'daki Azerbaycanlılar devlet gazetesinde yayınlanan ve bu toplumun büyük çoğunluğunu rencide eden bir karikatüre karşı protestoların yıldönümü nedeniyle gösteriler düzenlediler. 2006 yılının Mayıs'ındaki protesto gösterilerinde 19 katılımcının öldürüldüğü ve yüzlercesinin gözaltına alındığı rapor edilmişti.

2007 yılının Mayıs ayındaki gösterilerde ise Azerbaycanlı kültürel aktivistler "Türk Dilinde Medrese Olmalıdır Herkese" (Türk Dilinde Eğitim) sloganları seslendirdiler. Gösteriler İran'da Azerbaycanlı nüfusun yoğun olduğu bölgelerde güvenlik önlemlerinin artmasına ve tansiyonun yükselmesine neden oldu. Uluslararası Af Örgütü'ne gelen raporlara göre başta Tebriz olmak üzere birçok şehirde güvenlik memurları göstericileri ve hatta yoldan geçenleri gözaltına almıştır. Mayıs'ın son günlerinde Urmiye, Nagade (Sulduz) ve Miyandoab (Koşaçay) şehirlerinde polisin ikişer ya da üçer gruplar halinde yürüyen bütün gençleri durdurup aradıkları bildirilmiştir.

Azerbaycan Siyasi Mahpuslarını Müdafaa Komitesi'nin (ASMEK) internet sitesinde yer alan bilgilere göre son birkaç haftada 500'den çok siyasi aktivist gözaltına alınmış veya ortadan kaybolmuştur.
7 Mayıs'ta Azerbaycan eyaletlerinin milletvekilleri İçişleri Bakanından göstericilere yönelik sert müdahele ve şiddet kullanıldığı iddialarına yanıt vermesini istemişlerdir. Uluslararası Af Örgütü gözaltına alınan Azerbaycanlıların sayısıyla ilgili kesin bilgiye ulaşmaya çalışmaktadır.

ÖNERİLEN EYLEM: Lütfen Farsça, İngilizce, Azerbaycan Türkçesi ya da kendi dilinizde bir mektup yazarak en kısa sürede gönderin. Mektubunuzda:

-Mehdi Muhammedpur ve Hüseyin Nesiri'nin tecritte tutulduğu raporunun endişe verici olduğunu belirtin ve tecritin işkenceye olanak verdiğini hatırlatın;

- Yetkilileri, Muhammedpur ve Nesiri'nin aileleri ve seçecekleri avukatla düzenli iletişim kurmalarını sağlamaya ve gerekirse sağlık yardımı vermeye çağırın;

-Adı geçen aktivistlerin gözaltında insancıl muamele gördüklerinin ve işkence ya da kötü muameleye maruz kalmadıklarının garanti edilmesini isteyin;

-Yetkililere, eğer aktivistler sadece İrandaki Azerbaycan toplumu adına yaptığı barışçıl faaliyetler nedeniyle gözaltına alınmışlarsa Uluslararası Af Örgütü'nün onları "vicdan mahpusları" (düşünce suçluları) olarak gördüğünü ve hiç bir ön şart belirtilmeden bir an önce serbest bırakılmalarını talep ettiğini belirtin.

Devamını oku...

İRAN - Sa'id Metinpour (E) (Said Metinpur) - Azerbaycanlı kültürel haklar aktivisti

KAMUSAL BELGE
AI Indeksi: MDE 13/068/2007
07 Haziran 2007

UA 137/07 İşkence ve Kötü Muamele Korkusu/ Olası Düşünce Mahkumu
İRAN - Sa'id Metinpour (E) (Said Metinpur) - Azerbaycanlı kültürel haklar aktivisti

İran'da Azerbaycanlı toplumun anadilde eğitim hakkı dahil olmak üzere kültürel haklarını savunan aktivist Said Metinpur, 25 Mayıs'tan beri kayıp olup işkence ve kötü muamele görmesi tehlikesi altındadır. Eğer gözaltına alınmışsa, Uluslararası Af Örgütü onun, düşüncelerini barışçıl yollarla ifade ettiği için tutuklanan bir "vicdan mahpusu" (düşünce suçlusu) olduğuna inanmaktadır.

İran'daki Azerbaycanlılar tarafından yayınlanan "Haqqimiz" (Hakkımız) sitesindeki rapora göre Said Metinpur, İran'ın batısındaki Zenjan şehrinde 25 Mayıs akşamı gözaltına alınmıştır. Haber sitesi Advar News'daki başka bir rapora göre ise, İstihbarat Bakanlığından sivil giyimli memurlar Said Metinpur ve eşi Atiye Taheri'yi evlerinin yolunda durdurmuş ve haklarında tutuklama emri olduğunu söylemişlerdir. Memurların Metinpur ve Taheri'ye gösterdikleri tutuklama belgesinin damgasız ve yetkili memur tarafından imzalanmamış olduğu belirtilmiştir. Daha sonra çift, gözleri bağlanarak bir taşıta bindirilmiştir. Taşıt bilinmeyen bir yere doğru sürülüp Said Metinpur oraya bırakılmış, Atiye Taheri ise güvenlik memurları eşliğinde eve götürülmüştür. Raporlara göre memurlar beş saat boyunca evi arayarak çiftin kişisel eşyalarına, defterlerine, kasetlerine ve fotograf albümlerine el koymuşlardır. Daha sonra, çiftin evinin bir üst katında bulunan Metinpur'un babasının evi aranmıştır, memurların burdan birşey alıp almadıkları bilinmemektedir.

Uluslararası Af Örgütü'nün Said Metinpur'un gözaltına alınmasına dair söz konusu raporlar dışında bilgisi yoktur. Atiye Taheri'nin eyaletin savcılığına ve mahkeme yetkililerine başvurarak eşinin nerde bulunduğunu öğrenmeye çalıştığı, ancak bilgi alamadığı açıklanmıştır.

Azerbaycan Milli Hareketi- Zenjan (Harakat-e Melli-ye Azerbaijan – Zenjan) tarafından yayınlanan bildiride, yetkililerin yerel gazetelere Said Metinpur'un ve diğer aktivistlerin gözaltına alınmasıyla ilgili haber yayınlamamaları konusunda baskı yaptıkları açıklanmıştır. (bkz. UA 61/07, MDE 13/067/2007, 7 Haziran 2007)

Said Metinpur 2007 yılının Şubat ayında UNESCO tarafından Uluslararası Dünya Anadili Günü ilan edilen 21 Şubat günü barışçıl gösterilere katılmasıyla ilgili olarak 10 gün boyunca gözaltında tutulmuştur. Gözaltından serbest bırakıldığında yüzünde kan izleri olduğu ve bunun polis tarafından darp edilmiş olabileceği izlenimi yarattığı belirtilmiştir. Detaylı bilgi için bkz.: İran: Etnik azınlıklar yeni bir insan hakları ihlalleri dalgasıyla karşı karşıya, (MDE 13/020/2007, 26 Şubat 2007): http://web.amnesty.org/library/index/engMDE130202007?open&of=eng-IRN

GENEL BİLGİLENDİRME: İrandaki Azerbaycanlılar çoğunlukla Şii Müslüman olup Türki bir dil konuşurlar. İran'ın en büyük azınlığı olup resmi istatistiklere göre nüfusun %25-30'luk bölümünü oluşturan bu halk genelde ülkenin kuzeyinde ve başkent Tahran'da yaşamaktadır. İrandaki Azerbaycanlıların çoğu, anayasal hakları olan Azerbaycan Türkçesinde eğitim dahil olmak üzere daha geniş kültürel haklar talep etmektedirler. İran devlet yetkilileri Azerbaycan kültürel kimliğini ve anadili kullanım haklarını savunanlara kuşkuyla bakmaktadırlar.

2007 yılının Mayıs ayında İran'daki Azerbaycanlılar devlet gazetesinde yayınlanan ve bu toplumun büyük çoğunluğunu rencide eden bir karikatüre karşı protestoların yıldönümü nedeniyle gösteriler düzenlediler. 2006 yılının Mayıs'ındaki protesto gösterilerinde 19 katılımcının öldürüldüğü ve yüzlercesinin gözaltına alındığı rapor edilmişti.

2007 yılının Mayıs ayındaki gösterilerde ise Azerbaycanlı kültürel aktivistler "Türk Dilinde Medrese Olmalıdır Herkese" (Türk Dilinde Eğitim) sloganları seslendirdiler. Gösteriler İran'da Azerbaycanlı nüfusun yoğun olduğu bölgelerde güvenlik önlemlerinin artmasına ve tansiyonun yükselmesine neden oldu. Uluslararası Af Örgütü'ne gelen raporlara göre başta Tebriz olmak üzere birçok şehirde güvenlik memurları göstericileri ve hatta yoldan geçenleri gözaltına almıştır. Mayıs'ın son günlerinde Urmiye, Nagade (Sulduz) ve Miyandoab (Koşaçay) şehirlerinde polisin ikişer ya da üçer gruplar halinde yürüyen bütün gençleri durdurup aradıkları bildirilmiştir.

Azerbaycan Siyasi Mahpuslarını Müdafaa Komitesi'nin (ASMEK) internet sitesinde yer alan bilgilere göre son birkaç haftada 500'den çok siyasi aktivist gözaltına alınmış veya ortadan kaybolmuştur.
7 Mayıs'ta Azerbaycan eyaletlerinin milletvekilleri İçişleri Bakanından göstericilere yönelik sert müdahele ve şiddet kullanıldığı iddialarına yanıt vermesini istemişlerdir. Uluslararası Af Örgütü gözaltına alınan Azerbaycanlıların sayısıyla ilgili kesin bilgiye ulaşmaya çalışmaktadır.

ÖNERİLEN EYLEM: Lütfen Farsça, İngilizce, Azerbaycan Türkçesi ya da kendi dilinizde bir mektup yazarak en kısa sürede gönderin. Mektubunuzda:

- Said Metinpur'un şüphe uyandırıcı bir şekilde kaybolması nedeniyle endişe duyduğunuzu belirtin;

- Yetkililere onun nerde olduğunu bir an önce açıklamaları ve eğer gözaltındaysa, ailesi ve seçeceği avukatla düzenli iletişim kurmasını sağlayarak gereken sağlık yardımını vermeleri çağrısında bulunun;

- Said Metinpur'un gözaltında insancıl muamele gördüğünün ve işkence ya da kötü muameleye maruz kalmadığının garanti edilmesini isteyin;

- Eğer kişisel düşüncelerini barışçıl yollarla ifade ettiği için gözaltına alınmışsa Said Metinpur'un bir "vicdan mahpusu" (düşünce suçlusu) olduğunu ve hiç bir ön şart olmadan bir an önce serbest bırakılması gerektiğini belirtin.

Devamını oku...

İRAN - Azerbaycanlı anadil ve kültürel haklar aktivistleri

KAMUSAL BELGE - AI İndeksi: MDE 13/067/2007
07 Haziran 2007

UA 61/07 (MDE 13/027/2007, 09 Mart 2007) Düşünce Mahkumları/ İşkence Raporuyla ilgili Ek Bilgi

İRAN - Azerbaycanlı anadil ve kültürel haklar aktivistleri:
Esma’il Javadi (İsmail Cavadi) (E), 31 yaşında, gazeteci
Ebulfezl Alilu (E)
Ramin Sadeghi (Sadıki) (E)
Qahreman Qanbarpour (Kahreman Kanberpur) (E)
Adel Allahverdipour (Allahverdipur) (E)
Jelil Qanilu (Celil Ganilu) (E)
Safar Ali Kho’ini (Sefer Ali Khoini) (E)
Ja’far Haqnazari (Cafer Haknazari) (E)

21 Şubat'ta Zenjan'da gözaltına alındıkta yaklaşık 10 gün sonra serbest bırakılan Celil Ganilu, tekrar gözaltına alınmıştır. O, Uluslararası Anadili Kutlamalarıyla ilgili olarak gözaltına alınan 25 kişiden biriydi.

28 Mayıs'ta Advar News internet sitesinde yayınlanan rapora göre Ganilu'nun kardeşi, onun bir önceki gün gece saat 10 sıralarında gözaltına alındığını bildirmiştir.

Uluslararası Af Örgütü, bir vicdan mahpusu (düşünce suçlusu) olmasına ihtimal verilen Celil Ganilu hakkında daha fazla bilgi alamayıp onun güvenliğinden endişe etmektedir. Gizli gözaltının işkence ve kötü muameleye olanak tanıdığı ve uzatılmış tecrit gözaltısının zalim ve onur kırıcı bir cezalandırma yolu olarak kullanılabildiği bilinmektedir.

Azerbaycan Milli Hareketi- Zenjan (Harakat-e Melli-ye Azerbaijan – Zenjan) tarafından 2 Haziran'da yayınlanan "Said Metinpur ve Celil Ganilu Nerdeler?" başlıklı bildiride, yetkililerin ailelerine onların nerde olduğuna dair bilgi vermemelerine ve Zenjan'daki gazetelere, özellikle de konuyla ilgili rapor yayınlayan "Mardom-e No" (Yeni İnsanlar) yayınına tutuklamalarla ilgili bilgi vermemelerine dair baskı yapıldığı iddialarına dikkat çekilmiştir.

Celil Ganilu'nun tekrar gözaltına alınması, Mayıs ayının sonlarında İran'ın Azerbaycanlı nüfusunun yoğun olduğu bölgelerde kitlesel protesto gösterilerinin başladığı dönemde gerçekleşmiştir. Bu gösteriler 22 Mayıs 2006 tarihinde resmi bir gazetede yayınlanan ve İran'daki Azerbaycanlıların büyük çoğunluğunu rencide eden bir karikatürün protesto edilmesinin yıldönümü nedeniyle yapılmıştır. 2006 yılının Mayıs ayındaki protesto gösterilerinde 19 katılımcının öldürüldüğü ve yüzlercesinin gözaltına alındığı rapor edilmiştir.

GENEL BİLGİLENDİRME: İrandaki Azerbaycanlılar çoğunlukla Şii Müslüman olup Türki bir dil konuşurlar. İran'ın en büyük azınlığı olarak bilinen bu halk genelde ülkenin kuzeyinde ve başkent Tahran'da yoğundurlar. İrandaki Azerbaycanlıların çoğu, anayasal hakları olan Azerbaycan Türkçesinde eğitim dahil olmak üzere daha geniş kültürel haklar talep etmektedirler. İran devlet yetkilileri Azerbaycan kültürel kimliğini ve anadili kullanım haklarını savunanlara kuşkuyla bakmaktadırlar.

İran Anayasasının 15. Maddesine göre: "İran halkının resmi ve ortak dili Farsçadır. Resmi yazışmalar, metinler ve senetler ve okullarda okutulan ders kitaplarının bu dilde olması gerekir. Fakat basında ve toplu iletişim araçlarında yerel ve etnik dillerin kullanılması ve okullarda Farsçanın yanında yerel edebiyatın okutulması (öğretilmesi) serbesttir".

Uluslararası Anadili günü UNESCO tarafından ilan edilmiş olup her yılın 21 Şubat tarihinde kutlanmaktadır. Bkz.: Iran: Ethnic minorities facing new wave of human rights violations, (MDE 13/020/200, 26 Şubat 2007) http://web.amnesty.org/library/index/engMDE130202007?open&of=eng-IRN

ÖNERİLEN EYLEM: Lütfen Farsça, İngilizce, Azerbaycan Türkçesi ya da kendi dilinizde bir mektup yazarak en kısa sürede gönderin. Mektubunuzda:

- Celil Ganilu'nun tekrar gözaltına alınarak gizli bir yerde tutulduğuna dair raporlar nedeniyle endişe duyduğunuzu belirtin;

- Yetkilileri Celil Ganilu'ya bir an önce ailesiyle düzenli olarak görüşme ve avukat tuma izni vermeye çağırın;

- Eğer kişisel inançlarını barışçıl şekilde ifade ettiği için gözaltına alınmışsa onun bir vicdan mahpusu (düşünce suçlusu) sayıldığını ve hiç bir ön koşul olmadan bir an önce serbest bırakılması gerektiğini belirtin;

- Celil Ganilu'nun işkence ve kötü muameleden korunarak talep edeceği sağlık yardımının sağlanacağına dair garanti verilmesini isteyin.

Devamını oku...